Döviz Kurları - Kur Arşivi

Alış Satış
Dolar 5.6481 5.6582
Euro 6.5039 6.5156
Sterlin 7.3560 7.3944
Güncelleme Tarihi: 22.10.2018 - 15:30
Kullanacağınız kur bir gün önce belirlenen kur olmalıdır

E-Bülten

Duyuru ve gelişmelerimizden haberdar olmak için e-bülten listemize üye olabilirsiniz.

CARİ AÇIK NEDİR, NEDEN ÖNEMLİDİR

Bülent Çakar - YMM

CARİ AÇIK NEDİR, NEDEN ÖNEMLİDİR

Bülent ÇAKAR                                                                                                       21.05.2018

Basit anlatımıyla, bir ülkenin ekonomisinin büyümesi demek, o ülkede belli bir zaman diliminde üretilen mal ve hizmet miktarının artması demektir. Üretilen mal ve hizmet miktarı artmış ise, bu mal ve hizmeti üreten faktörlerin gelirleri de artmış demektir. Yani ücretli çalışanların (işçinin), sermaye sahibinin (işverenin) ve gayrimenkul sahiplerinin geliri de artacaktır.

Mal ve hizmet üretiminin artması için, yeni fabrikalar, işyerleri, yani yatırımların yapılması, yatırım için de, ürettiğiniz mal ve hizmetin tamamını tüketmeyip bir kısmını tasarruf etmiş olmanız gerekir. Eğer yeteri kadar tasarrufunuz yoksa, yeni yatırım için borçlanmanız şarttır. İşte tasarruf açığı olan ülkelerin büyümek için başvurduğu iç ve dış borçlanma, aynı zamanda cari açığın veya bütçe açığının büyümesine neden olmakta ve bunların doğru yönetilmesini gerektirmektedir. Aksi takdirde o ekonominin istikrarı tehlikeye girer.

Cari işlemler dengesi dediğimiz şey, bir ekonominin, yurtdışındaki başka ekonomiler ile yaptığı işlemlerin, başka bir anlatımla, döviz girdisi ile döviz çıktısının dengesidir.

Cari İşlemler Dengesinde üç ana kalem bulunmaktadır. Cari İşlemler Hesabı, Sermaye Hesabı, Finans Hesabı.

Cari İşlemler Hesabı ve Sermaye Hesabının toplamının her zaman Finans Hesabı kalemine eşit olması gerekmektedir. Diğer bir deyişle bu hesapların artı veya eksi bakiyesinin sonuçları  finans hesabında yer alır. Ancak, verilerin değişik kaynaklardan elde edilmesi, değerleme, ölçme ve kayıt zamanı farklılıkları nedeniyle, oluşan farklar Net Hata ve Noksan (NHN) kalemine “kalıntı” şeklinde yansımaktadır. Bu kalem, finans hesabından, cari işlemler hesabı ve sermaye hesabının çıkarılmasıyla elde edilmektedir.

Cari İşlemler Dengesinin en önemli kalemleri, Cari İşlemler Hesabı altında yer alan ihracat ve ithalat ile hizmet ihracatı ve hizmet ithalatı dengesidir.

Eğer cari işlemler açığı söz konusu ise, bu açık öncelikle sermaye ve finans hesabı fazlası ile dengelenir. Sermaye ve finans hesabı fazlasının cari işlemler açığını tam olarak finanse edememesi halinde ise, kalan kısım merkez bankasındaki resmi rezervler ile finanse edilir ve bu durumda resmi rezervlerde azalma meydana gelir.

Cari işlemler açığı olan bir ülke, gerek doğrudan yatırımlar gerek portföy yatırımları veya diğer finansal kalemleri kullanmak suretiyle yurtdışından tasarruf ithal ediyor demektir.

Sermaye hareketleri dengesi esasen, yurtiçindeki faizler ile yurtdışındaki faizlerin göreli seviyelerine göre belirlenir. Riskin aynı olduğu varsayımıyla, bir ülkedeki faizlerin dış dünyadan daha yüksek olması durumunda mali sermaye bu ülkeye yönelecek ve sermaye hareketleri dengesi fazla verecektir.

Diğer bir deyişle, aslında cari açık, sermaye hesabı dengesi veya resmi rezervler ile kapatılmaktadır.

Ödemeler dengesinin dengede olması ise, cari hesap dengesinin sermaye ve finans hesabı dengesi ile dengelenmesi ve dolayısıyla da resmi rezervler hesabı dengesinin fazla ya da açık vermemesidir.

Türkiye’de kullanılan ödemeler dengesi tablosu aşağıdaki gibidir:

 

ÖDEMELER DENGESİ (Milyon USD) 2010 2011 2012

CARİ İŞLEMLER HESABI -45.447 -75.092 -48.504

İhracat (FOB)                                           120.902       143.396            163.221

İthalat (FOB)                                             -177.315      -232.535          -228.553

Mal Dengesi -56.413 -89.139 -65.332

Hizmetler Dengesi: Gelir                          36.279         40.668              43.150

Hizmetler Dengesi: Gider                         -19.621        -20.538            -20.548

Mal ve Hizmet Dengesi -39.755 -69.009 -42.730

Gelir Dengesi: Gelir                                  4.477           3.952                5.034

Gelir Dengesi: Gider                                 -11.692        -11.793            -12.191

Mal, Hizmet ve Gelir Dengesi -46.970 -76.850 -49.887

Cari Transferler 1.523 1.758 1.383

SERMAYE HESABI -51 -25 -44

FİNANS HESABI 59.061 66.698 70.172

Yurtdışında Doğrudan Yatırım                  -1.464          -2.349              -4.074

Yurtiçinde Doğrudan Yatırım                    9.036           16.047              13.016

Portföy Hesabı (Varlıklar)                         -3.524          2.688                2.657

Portföy Hesabı (Yükümlülükler)               19.617         19.298              38.132

Diğer Yatırımlar (Varlıklar)                        7.012           11.136              -569

Diğer Yatırımlar (Yükümlülükler)              28.384         19.878              21.010

Cari, Sermaye, Finansal Hesaplar           13.563         -8.419              21.624

NET HATA VE NOKSAN 1.405 9.433 1.197

GENEL DENGE 14.968 1.014 22.821

REZERV VARLIKLAR -14.968 -1.014 -22.821

Resmi Rezervler                                    -12.809        1.813                -20.814

Uluslararası Para Fonu Kredileri            -2.159          -2.827              -2.007

Bilgi için:

GSYH 731.600 774.000 786.000

Cari Açık GSYH (%)                                -6,2              -9,7                  -6,0

12 Aylık Bazda Cari Açık -45.447 -75.092 -46.935

Kaynak:Mahfi Eğilmez/Kendime Yazılar

Tablodan görüleceği üzere, 2010, 2011 ve 2012 yıllarında cari işlemler hesabı hep açık vermiş ve bu açık finans hesabı ile kapatılmış, resmi rezervler kullanılmamıştır. Tabloda dikkat çeken bir diğer husus, cari açığın gayri safi yurtiçi hasılaya oranının da yer alması olup, bu oran, bir ekonominin ne kadar istikrarlı veya kırılgan olduğunu gösteren önemli bir göstergedir. Gelecek yazımızda cari açığı yayınlanmış güncel rakamlar ile irdelemeye devam edeceğiz.