|
Türkiye Serbest
Muhasebeci Malî Müşavirler ve Yeminli Malî Müşavirler Odaları
Birliğinden:
SERBEST MUHASEBECİLER, SERBEST
MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER
VE YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLERİN MESLEKİ
FAALİYETLERİNDE
UYACAKLARI ETİK İLKELER HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve
Tanımlar
Amaç
MADDE 1 –
(1) Bu Yönetmeliğin amacı; tüm üyeleri en üst derecede meslekî
bilgiye sahip, sosyal sorumluluk bilinci olan, etik değerlere
bağlı, rekabet anlayışı daha kaliteli hizmet sunumu biçiminde
oluşmuş, güvenilir ve saygın bir meslek mensupları kitlesi
oluşturmak hedefine ulaşmak için muhasebe meslek mensuplarının
meslekî ilişkilerinde uymaları gereken asgari etik ilkeleri
belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 –
(1) 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı
Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve
Yeminli Malî Müşavirlik Kanununa göre bir meslek unvanına sahip
olan, bağımsız veya bağımlı olarak çalışan tüm meslek mensupları
ile bunların oluşturduğu şirketlerin faaliyetleri bu Yönetmelik
kapsamındadır. Kapsama dâhil meslek mensupları ile bunların
oluşturduğu şirketlerin faaliyetlerinde uyacakları etik ilkeler
bu Yönetmeliğin "Serbest Muhasebeciler, Serbest Muhasebeci Malî
Müşavirler ve Yeminli Malî Müşavirlerin Meslekî Faaliyetlerinde
Uyacakları Etik İlkeler" başlıklı ekinde yer almaktadır.
Dayanak
MADDE 3 –
(1) Bu Yönetmelik,
1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik,
Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve Yeminli Malî Müşavirlik
Kanununun 50 nci maddesi hükmüne
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 –
(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bağımlı Çalışan
Meslek Mensubu: Bir iş sahibine ücret karşılığı hizmet veren
meslek mensubunu,
b) Bağımsız Çalışan
Meslek Mensubu: Çalışanlar listesine kayıtlı meslek mensubu ile
bunların kurdukları ortaklık bürolarını ve şirketleri,
c) Denetim Müşterisi:
Finansal tabloları denetlenen müşteriyi,
ç) Denetim
Sözleşmesi: Bağımsız çalışan meslek mensubunun finansal
tabloların, finansal raporlama standartlarına uygun olarak
hazırlanıp hazırlanmadığı ile ilgili görüş bildirdiği güvence
sağlama amaçlı sözleşmeyi,
d) Finansal Çıkar:
Bir işletmenin alacaklılık veya ortaklık hakkı temsil eden
menkul kıymetleri ile ilgili bir çıkar ve böyle bir çıkarı elde
etme hak ve yükümlülüğünü,
e) Firma: Meslek
mensupları veya bunların kurduğu şirketleri,
f) Güvence Sağlama
Sözleşmesi: Bağımsız çalışan meslek mensubunun, denetim ve diğer
konularda güvence sağlamak isteyen müşterisinin sorumluluğunda
olan bir konu hakkında, belirlenmiş uygun bir
kritere göre değerlendirme yapması ve
hedef kullanıcılara güvence sunması amacıyla düzenlenen
sözleşmeyi,
g) Güvence Sağlama
Sözleşmesi Ekibi:
1) Denetim ve diğer
konularda güvence sağlama amaçlı sözleşmelerde, sözleşme
ekibinin tüm üyelerini,
2) Güvence sağlama
sözleşmesinin sonucunu doğrudan etkileyebilecek firma içindeki
diğer kişileri,
h) Güvence Sağlama
Sözleşmesi Müşterisi (Sorumlu taraf): Sözleşmeye konu olan
olaydan sorumlu olan kişi ya da kişiler veya temsilcileri,
ı) Kanun:
1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı
Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve
Yeminli Malî Müşavirlik Kanununu,
i) Meslek Mensubu:
Bağımlı veya bağımsız olarak çalışan Serbest Muhasebeci, Serbest
Muhasebeci Malî Müşavir ve Yeminli Malî Müşaviri,
j) Meslekî Hizmet:
Muhasebe, denetim, vergi, yönetim danışmanlığı, finansal yönetim
hizmetleri gibi muhasebe mesleği ile ilgili yetenek gerektiren
hizmetleri,
k) Mevcut Meslek
Mensubu: Bir müşterinin denetim işini veya muhasebe, vergi,
danışmanlık ya da benzeri meslekî hizmetlerini yürütmekte olan
bağımsız meslek mensubunu,
l) Sözleşme Ekibi:
Bir sözleşme ile ilgili görev alan tüm firma personelini
(sözleşme ile ilgili olarak bağlantı kurulan tüm uzmanlar da bu
ekibe dâhildir),
m) Sözleşme Ortağı:
Firma içinde belli bir sözleşme ve hazırlanan rapor ile ilgili
olarak sorumlu olan ortak ya da kişileri,
n) Şarta Bağlı Ücret:
Sunulan bir hizmetin veya bir işlemin sonucuna göre sonradan
hesaplanan ücreti,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Etik Komitesi ve Son Hükümler
Etik Komitesinin
teşekkülü
MADDE 5 –
(1) Etik Komitesi, meslek mensupları
arasından Türkiye Serbest Muhasebeci Malî Müşavirler ve Yeminli
Malî Müşavirler Odaları Birliği Yönetim Kurulu tarafından
atanacak biri Başkan, biri Başkan Yardımcısı olmak üzere en az
yedi en fazla 11 üyeden oluşur. Üyelerin görev süresi iki
yıldır. Herhangi bir nedenle üyeliğin boşalması halinde aynı
usulle yeni üye ataması yapılır. Yeni atanan üye kalan süreyi
tamamlamak üzere göreve başlar.
Etik Komitesinin
toplantısı
MADDE 6 – (1)
Etik Komitesi düzenli olarak yılda altı kez toplanır. Komite
başkanı veya Türkiye Serbest Muhasebeci Malî Müşavirler ve
Yeminli Malî Müşavirler Odaları Birliği Yönetim Kurulu gerekli
gördüğü takdirde Etik Komitesini toplantıyla çağırabilir.
Etik Komitesinin
görevleri
MADDE 7 –
(1) Etik Komitesinin görevi; bu Yönetmelikle ilgili değişiklik
önerileri ile yorum, sirküler ve benzeri konularda çalışmalar
yaparak Yönetim Kuruluna sunmaktır.
Yürürlük
MADDE 8 –
(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 9 –
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye
Serbest Muhasebeci Malî Müşavirler Odaları ve Yeminli Malî
Müşavirler Odaları Birliği Yönetim Kurulu yürütür.
Ek-1
SERBEST
MUHASEBECİLER, SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLER
VE YEMİNLİ
MALİ MÜŞAVİRLERİN MESLEKİ FAALİYETLERİNDE
UYACAKLARI
ETİK İLKELER
GİRİŞ
(1) Meslek mensubunun
belirleyici özelliklerinden biri kamu yararına uygun hareket
etme sorumluluğudur. Bu sorumluluğun yerine getirilebilmesi için
meslek mensubunun bu Yönetmelikle getirilen etik ilkelerine
uyması gerekmektedir.
(2) Etik ilkeler üç
bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm tüm meslek mensuplarının
uyması gereken temel etik ilkelerini ve bu ilkelerin uygulanması
için gereken kavramsal çerçeveyi sunmaktadır. Kavramsal çerçeve;
meslek mensuplarının temel ilkelere uyum ile ilgili tehditleri
belirlemeleri, bu tehditleri ortadan kaldırmak veya kabul
edilebilir bir düzeye indirgemek için koruyucu önlemleri
almaları için gerekli bir rehberdir.
(3) İkinci ve üçüncü
bölümler kavramsal çerçevenin belirli özel durumlarda nasıl
uygulanacağını ortaya koymaktadır. İkinci bölüm bağımsız çalışan
meslek mensupları, üçüncü bölüm ise bağımlı çalışanlar için
geçerli ilke ve durumları içermektedir.
BİRİNCİ KISIM
Tüm Meslek Mensuplarının
Uyacakları Temel Etik İlkeleri
BİRİNCİ BÖLÜM
İlkelerin Genel Uygulanış
Biçimi
Temel etik
ilkeleri
MADDE 1 –
(1) Tüm meslek mensuplarının uyması gereken zorunlu temel etik
ilkeleri aşağıda sunulmuştur.
a) Dürüstlük: Meslek
mensuplarının tüm meslekî ve iş ilişkilerinde doğru sözlü ve
dürüst davranmalarıdır.
b) Tarafsızlık: Yanlı
veya önyargılı davranarak; üçüncü kişilerin haksız ve uygunsuz
biçimde yaptıkları baskıların meslek mensuplarının meslekî
kararlarını etkilememesi veya engellememesidir.
c) Meslekî Yeterlilik
ve Özen: Meslek mensubunun meslekî faaliyetlerini yerine
getirirken teknik ve meslekî standartlara uygun olarak, özen ve
gayret içinde davranmasıdır.
ç) Gizlilik: Meslek
mensubunun meslekî ilişkileri sonucunda elde ettiği bilgileri
açıklamasını gerektirecek bir hak veya görevi olmadıkça üçüncü
kişi veya gruplara açıklamaması ve bu bilgilerin meslek
mensubunun veya üçüncü kişilerin çıkarları için
kullanılmamasıdır.
d) Meslekî Davranış:
Meslek mensubunun mevcut yasa ve yönetmeliklere uymasını ve
mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü davranıştan kaçınmasını
ifade etmektedir.
Kavramsal çerçeve
MADDE 2 –
(1) Meslek mensuplarının içinde
bulunduğu koşullar temel etik ilkelerine uymakla ilgili birtakım
tehditlerin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu tür davranış,
durum veya ilişki tehdit olarak adlandırılır. Tehdit oluşturacak
bütün durumları tanımlamak ve tehdidi hafifletecek uygun
davranışı belirleyebilmek mümkün değildir. Ayrıca, iş
ilişkilerinin yapısının sürekli olarak değişmesi sonucu yeni
tehditler ortaya çıkabilir. Bu nedenle meslek mensubunun temel
etik ilkelere uymaya yönelik tehditleri belirlemesi ve
değerlendirmesini gerektiren bir kavramsal çerçevenin
hazırlanması kamu yararına olacaktır. Bu düzenleme, etik
ilkelere uymaya yönelik tehditlerin belirlenmesi,
değerlendirilmesi ve yanıtlanmasında meslek mensubuna yardımcı
olacak bir çerçeve sunmaktadır. Saptanan tehditlerin önemsiz
olmadığı durumlarda, meslek mensubu bunları ortadan kaldıracak
veya kabul edilebilir bir düzeye indirecek önlemleri
uygulamalıdır.
(2) Herhangi bir
tehdit söz konusu olduğunda meslek mensubu, bu tehdidi ortadan
kaldıracak koşul veya ilişkileri biliyor veya bilmesi
bekleniyorsa, tehdidi ortadan kaldırma yükümlülüğü vardır.
(3) Meslek mensubu
bir tehdidin önemini değerlendirirken hem niteliksel hem de
niceliksel faktörleri dikkate almalıdır. Bağımsız çalışan meslek
mensubu uygun önlemleri alamıyorsa, belirli bir hizmetin ifasını
azaltmalı veya sona erdirmeli, bağımlı çalışan meslek mensubu
işveren işletmedeki görevinden istifa etmelidir.
(4) Meslek mensubu bu
etik ilkelerden birisini istemeyerek ihlal edebilir. Bu tür bir
ihlal tespit edildiğinde kısa sürede düzeltilmeli ve gerekli
önlemler alınmalıdır.
(5) Etik ilkelerin
ikinci ve üçüncü bölümlerinde kavramsal çerçevenin uygulama
biçimini açıklayıcı örnekler yer almaktadır. Bu örnekler temel
etik ilkelerine uyma konusunda tehdit yaratabilecek tüm
şartların tam listesi değildir. Kavramsal çerçeveyi her bir
meslek mensubunun karşılaştığı özel durumlara uygulanması
gerekir.
Tehditler
MADDE 3 –
(1) Temel etik ilkelerine yönelik çok
sayıda tehdit oluşabilir. Bu tehditlerin çoğu aşağıdaki gibi
sınıflandırılabilir.
a) Kişisel Çıkar
Tehditleri: Meslek mensubunun kendisinin veya yakın ailesinden
bir üyenin finansal veya diğer çıkarları sonucu ortaya
çıkabilecek tehditlerdir.
b) Yeniden
Değerlendirme Tehditleri: Daha önceden alınmış bir kararın o
karardan sorumlu meslek mensubu tarafından yeniden
değerlendirilmesi nedeniyle oluşan tehditlerdir.
c) Taraf Tutma
Tehditleri: Meslek mensubunun bir durum ya da fikri,
tarafsızlığını tehlikeye düşürecek bir noktaya taşıması sonucu
oluşan tehditlerdir.
ç) Yakınlık
Tehditleri: Üçüncü kişilerle kurulan yakın ilişkiler sonucu,
meslek mensubunun bu kişilerin çıkarlarına uygun olacak şekilde
davranması sonucu ortaya çıkabilecek tehditlerdir.
d) Yıldırma Amaçlı
Tehditler: Meslek mensubunun gerçek veya hissedilen tehditler
nedeniyle tarafsız davranmaktan kaçınmaya zorlanması
(yıldırılması) sonucu ortaya çıkabilecek tehditlerdir.
Tehditlere karşı
önlemler
MADDE 4 –
(1) Tehditleri ortadan kaldıran veya
kabul edilebilir bir düzeye indiren önlemler iki büyük gruba
ayrılmaktadır.
a) Mevzuat ile
oluşturulabilecek önlemler: Bu önlemlere verilebilecek örnekler
aşağıda belirtilmiştir:
1) Mesleğe giriş için
gerekli eğitim, meslekî eğitim (staj) ve tecrübe gereksinimleri,
2) Sürekli meslekî
gelişim gereksinimleri,
3) Kurumsal yönetim
gereksinimleri,
4) Meslekî
standartlar,
5) Meslekî veya
düzenleyici izleme ve disiplin prosedürleri,
6) Meslek mensubu
tarafından üretilen rapor, sonuç, iletişim ve bilgilerin yasal
yetkili üçüncü bir kurum tarafından dış kontrolden geçirilmesi.
b) İş çevresinden
sağlanacak önlemler.
Etik Çatışmanın
Çözümlenmesi
MADDE 5 –
(1) Meslek mensupları, temel etik
ilkelerinin uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek
uyuşmazlıklardan kaynaklanan çatışmaları bu düzenlemede yer alan
temel etik ilkeleri esas alarak çözüme kavuşturmalıdır. Bu etik
çatışmaların çözümlenmesi için oluşturulan
formel ya da enformel çözüm sürecinde, meslek mensubunun
ilgili verileri, çatışma konusu ile ilgili etik sorunları ve
etik ilkeleri, yerleşik iç süreçleri ve alternatif hareket
biçimlerini dikkate alarak temel etik ilkelerle uygun hareket
biçimini belirlemesi gerekecektir. Eğer sorun hala çözümlenemez
ise, meslek mensubu firma içindeki veya işveren işletmedeki
diğer uygun kişilerden yardım isteyebilir. Herhangi bir konu
işletme ile veya işletme içinde bir etik çatışma içeriyorsa,
meslek mensubu Yönetim Kurulu veya Denetim Komitesi gibi
işletmenin yönetiminden sorumlu organlarla görüşmeler
yapmalıdır. Bir etik çatışma sorunu çözümlenemez ise, meslek
mensubu bağlı olduğu meslek odasından meslekî öneriler alabilir.
İlgili tüm seçenekleri değerlendirdikten sonra, etik çatışma
hala çözümlenemiyorsa, meslek mensubu çatışmayı yaratan konu ile
ilgisini sürdürmeyi reddedebilir. Meslek mensubu, şartlar
çerçevesinde, sözleşme ekibinden ya da belirli bir görevden
çekilmeye karar verebilir veya sözleşmeyle, firmasıyla veya
işverenle ilişkisini tümüyle kesebilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Dürüstlük
MADDE 6 –
(1) Dürüstlük ilkesi, tüm meslek
mensuplarına meslekî ilişkilerinde doğru ve güvenilir olma
yükümlülüğü getirmektedir. Dürüstlük ilkesi ayrıca adil
davranmayı ve açık sözlülüğü ifade etmektedir.
MADDE 7 –
(1) Meslek mensubu, herhangi bir
bilginin önemli bir hata ya da yanıltıcı biçimde hazırlanmış
veya gizlenmiş ifadeler içerdiğini düşünüyorsa, bu tür bilgiyi
veya bu bilgiyle hazırlanmış bir rapor, haber veya sonucu
dikkate almamalıdır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Tarafsızlık
MADDE 8 –
(1) Tarafsızlık ilkesi, tüm meslek
mensuplarına, yanlı olma, çıkar çatışması veya üçüncü kişilerin
uygunsuz biçimdeki baskı ve etkileri nedeniyle meslekî
kararlarından ödün vermeme sorumluluğunu yüklemektedir.
MADDE 9 –
(1) Meslek mensupları
tarafsızlıklarını olumsuz yönde etkileyebilecek durumlara maruz
kalabilir. Bu tür durum ve baskıları tanımlamak veya öngörmek
her zaman olası değildir. Dolayısıyla, meslek mensuplarının
tarafsızlıklarını etkileyebilecek ortam ve ilişkilerden
kaçınmaları gereklidir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Meslekî Yeterlilik ve Özen
MADDE 10 –
(1) Meslekî yeterlilik ve özen ilkesi,
meslek mensubuna müşteriler veya işverenlere etkin bir hizmet
sunmak için gerekli meslekî bilgi ve beceri düzeyine sahip olmak
ve hizmet sunarken teknik ve meslekî standartlara uygun olarak
özenli davranmak sorumluluğunu getirmektedir.
MADDE 11 – (1)
Meslekî yeterlilik iki aşamada ele alınabilir:
a) Meslekî
yeterliliğin elde edilmesi: Meslekî yeterliliğin elde edilmesi,
Kanun’da belirtilen mesleğe giriş şartlarının sağlanmasını
gerektirmektedir.
b) Meslekî
yeterliliğin korunması: meslekî konuların, meslek hayatıyla
ilgili ulusal ve uluslararası gelişmelerin sürekli olarak
izlenmesini ve anlaşılmasını gerekli kılar. Bu bağlamda, meslek
içi eğitim programları meslek mensubunun, meslekî çevrede etkin
olarak faaliyette bulunmasına elverişli olanakları sağlar.
(2) Meslekî özen,
meslekî hizmetlerin yerine getirilmesinde dikkatli,
derinlemesine ve zaman esasına göre hareket edilmesini öngörür.
(3) Meslek mensubu,
kendi otoritesi altında çalışanların da uygun meslekî eğitim
almalarını ve gözetim altında tutulmalarını sağlamalıdır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Gizlilik
MADDE 12 –
(1) Gizlilik ilkesi, meslek mensubuna
müşterisi ya da işveren ile ilgili edindiği bilgilerin
gizliliğini koruma sorumluluğu yüklemektedir. Bu ilke uyarınca
meslek mensubunun;
a) Yasal veya meslekî
bir açıklama zorunluluğu ya da yetkisi olmadıkça veya yetkili
makam bilgiyi açıklama yetkisi vermedikçe meslekî ilişkisi
sonucu elde edilmiş bilgiyi müşteri veya işveren dışındaki
kişilere açıklamaması,
b) Meslekî ilişkisi
sonucu elde edilen gizli bilgiyi kişisel çıkar uğruna ya da
üçüncü kişilerin yararına kullanmaması ya da kullanıyor izlenimi
bırakmaması gerekmektedir.
MADDE 13 –
(1) Meslek mensubunun gizlilik
sorumluluğu müşteri ya da işveren ile ilişkisi sona erdiği zaman
bile devam eder.
(2) Meslek mensubu,
kendi kontrolü altında çalışan elemanların ve danışmanlık veya
tavsiye hizmeti aldığı diğer meslek mensuplarının veya üçüncü
kişilerin gizlilik ilkesinin gereklerine saygı göstermelerini
sağlamakla yükümlüdür.
MADDE 14 –
(1) Meslek mensubunun aşağıda
belirtilen koşulların varlığı durumunda, sahip olduğu gizli
bilgileri açıklaması gerekli veya uygun olabilir:
a) Kanun veya müşteri
ya da işveren izni ile yapılan açıklama,
b) Kanun gereği
açıklama istenilmesi. Kanun gereği yapılacak açıklamalar
verilebilecek örnekler şunlar olabilir:
1) Yasal süreç
esnasında belge veya diğer kanıtları sağlamak amacıyla açıklama
yapmak,
2) Kanuna aykırı bir
durumu ortaya çıkarmak için ilgili kamu otoritesine açıklama
yapmak,
c) Kanunun
yasaklanmadığı hallerde, meslekî bir görev ya da hak dâhilinde
açıklama yapmak.
1) Bir meslek
odasının veya meslek örgütünün kalite raporuna veri sağlamak.
2) Bir meslek
odasının, meslek örgütünün veya düzenleyici bir organın
yürüttüğü araştırma veya soruşturmaya veri sağlamak.
3) Yasal bir süreçte
meslek mensubunun meslekî çıkarlarını korumak amacıyla açıklama
yapması.
4) Muhasebe ve/veya
denetim standartlarını ve etik gerekliliklerini karşılamak
amacıyla açıklama yapmak.
MADDE 15 –
(1) Gizli bir bilgiyi açıklama kararı
verecek bir meslek mensubunun aşağıdaki noktaları dikkate alması
gereklidir:
a) Bir bilginin
müşterinin veya işverenin onayı dâhilinde açıklanması durumunda
ilgili tüm tarafların (üçüncü kişi ve gruplar da dâhil olmak
üzere) çıkarlarının zarar görüp görmeyeceği,
b) Açıklanacak
bilgilerin tamamının uygun ve doğrulanmış bilgiler olup olmadığı
(koşullar gereği meslek mensubu tamamlanmamış veya doğrulanmamış
bilgilere sahip ise açıklamanın kapsamı hakkında meslekî
yargısını kullanmalıdır).
c) Bilginin kime ve
hangi yöntemle verileceği (meslek mensubunun, bilginin
verileceği grubun ya da kişinin doğru grup veya kişi olduğu
konusunda tatmin olması gereklidir).
ALTINCI BÖLÜM
Meslekî Davranış
MADDE 16 –
(1) Meslekî davranış ilkesi, meslek
mensuplarına, mesleğin itibarını zedeleyecek davranışlardan
kaçınma ve ilgili kanun ve düzenlemelere uyma yükümlülüğünü
getirmektedir. Mesleğin itibarını zedeleyecek davranışlar tüm
gerekli bilgilere sahip üçüncü kişi ya da grup tarafından da,
mesleğin adını olumsuz etkileyeceği düşünülen davranışları
kapsar.
MADDE 17 –
(1) Meslek mensubu kendisinin ve
işinin tanıtımını yaparken mesleğe zarar vermemelidir. Meslek
mensubu;
a) Dürüst ve
güvenilir olmalı;
b) Sunduğu hizmetler,
sahip olduğu özellik ve iş tecrübeleri ile ilgili abartılı
iddialarda bulunmamalı;
c) Diğer meslek
mensuplarına yönelik doğrulanmamış karşılaştırmalar ve küçültücü
göndermeler (atıflar) yapmamalıdır.
İKİNCİ KISIM
Bağımsız Çalışan Meslek
Mensuplarının Uyacakları Etik İlkeler
BİRİNCİ BÖLÜM
Giriş
MADDE 18 –
(1) Etik ilkelerin bu bölümünde
birinci kısımda sunulan kavramsal çerçevenin bağımsız çalışan
meslek mensuplarına uygulanış biçimi açıklanacaktır. İzleyen
kısımlarda bağımsız çalışan meslek mensupları için etik
ilkelerine uyum konusunda tehdit yaratabilecek koşullara ait
örnekler sunulmaktadır. Ancak, sunulan örnekler olası durumların
tamamını temsil etmemektedir. Bu nedenle meslek mensubundan
beklenen, birinci kısımda açıklanan kavramsal çerçevenin,
karşılaşılan özel durum veya koşullara uygulanması olacaktır.
MADDE 19 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
dürüstlüğe, tarafsızlığa ve mesleğin adına zarar verebilecek ve
sonucunda meslekî hizmetlerin yerine getirilmesi ile
bağdaşmayacak herhangi bir iş ya da faaliyete katılmamalıdır.
MADDE 20 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubunun
karşılaşabileceği potansiyel tehditler birinci kısımda
açıklanmıştır. Bu tehditlerin özellikleri ve önem dereceleri
meslek mensubunun sunduğu hizmetlerin yöneltildiği müşteri
gruplarına göre farklılaşabilir (Örneğin finansal tablo denetimi
müşterisi, finansal tablo denetimi dışında güvence sağlama
sözleşme müşterisi veya güvence amaçlı olmayan müşteri gibi).
MADDE 21 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
için kişisel çıkar tehdidi yaratabilecek durumlara verilebilecek
bazı örnekler şunlar olabilir:
a) Müşterisinden
finansal çıkarı olması veya müşteri ile ortak bir finansal
çıkarı paylaşması,
b) Tek bir müşteriden
alınacak toplam ücrete aşırı bağlılık.
c) Müşteri ile yakın
iş ilişkisi kurmak.
ç) Müşteriyi kaybetme
olasılığını dikkate alma.
d) Müşteri tarafından
istihdam edilme olasılığı.
e) Güvence sağlama
sözleşmesi ile ilgili şarta bağlı ücretler.
f) Güvence sağlama
müşterisinden veya yöneticilerden borç alınması ya da güvence
sağlama müşterisine/yöneticilerine borç verilmesi.
MADDE 22 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
için tekrar değerlendirme tehdidi yaratabilecek durumlara
verilebilecek bazı örnekler şunlar olabilir:
a) Bağımsız çalışan
meslek mensubunun yaptığı bir işin tekrar değerlendirilmesi
sırasında önemli bir hatanın tespit edilmesi.
b) Bir finansal
sistemin tasarım ve uygulamasına katıldıktan sonra sistemin
işleyişi hakkında rapor verilmesi,
c) Bir sözleşmenin
esas konusu olan kayıtların üretilmesinde kullanılan ilk
verilerin bağımsız çalışan meslek mensubu tarafından hazırlamış
olması.
ç) Güvence sağlama
sözleşmesi ekibinin bir üyesinin daha önceden o müşterinin
çalışanı olması.
d) Güvence sağlama
sözleşmesi ekibinin bir üyesinin halen veya yakın geçmişte
müşteri tarafından sözleşmenin esas konusu üzerinde doğrudan ve
önemli bir etki yaratabilecek bir pozisyonda istihdam edilmiş
olması.
e) Bir müşteriye
güvence sağlama sözleşmesinin esas konusunu doğrudan etkileyen
bir hizmet sunulması.
MADDE 23 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
için taraf tutma tehdidi yaratabilecek durumlara verilebilecek
bazı örnekler şunlar olabilir:
a) Borsaya
kote olan finansal tablo denetimi
müşterisinin kurucu hisse senedini almak.
b) Üçüncü taraflarla
ilgili hukuki itilaf ve anlaşmazlıklarda güvence sağlama
sözleşme müşterisi adına taraf olmak.
MADDE 24 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
için yakınlık tehdidi yaratabilecek durumlara verilebilecek bazı
örnekler şunlar olabilir:
a) Sözleşme ekibinin
bir üyesinin, müşteri işletmenin bir yöneticisi veya memuru ile
yakın veya birinci derece ailevi ilişkiye sahip olması.
b) Sözleşme ekibinin
bir üyesinin, müşteri işletme ile yapılan sözleşmenin esas
konusu üzerinde doğrudan ve önemli etki yapabilecek bir çalışanı
ile yakın ya da birinci derece ailevi ilişkisinin olması.
c) Firmanın eski bir
ortağının, müşterinin yöneticisi veya sözleşme konusu üzerinde
direkt ve önemli bir etki yapabilecek çalışanı olması.
ç) Değeri önemsiz
olanlar hariç, bir müşteriden hediye veya ayrıcalıklı hizmet
alınması,
d) Üst düzey personel
ile güvence sağlama müşterisi arasında uzun süreli arkadaşlık
ilişkisinin olması.
MADDE 25 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
için yıldırma tehdidi yaratabilecek durumlara verilebilecek bazı
örnekler şunlar olabilir:
a) Müşteri sözleşmesi
ile ilgili olarak azledilme veya görevi başkasına verme ile
tehdit edilmek.
b) Daha düşük ücret
ödenmesi için sunulan hizmetin kapsamının uygunsuz bir biçimde
azaltılması yönünde baskıya maruz kalmak.
MADDE 26 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubunun
maruz kalabileceği temel ilkelere uyumla ilgili bazı özel
tehditler sınıflandırılamayabilir. Ancak meslek mensubu iş
ilişkilerinde bu tür tehditlere karşı her zaman dikkatli ve
uyanık olmalıdır.
MADDE 27 –
(1) Tehditlerin ortadan kaldırılması
veya kabul edilebilir bir düzeye indirilmesi için alınabilecek
önlemler genel olarak iki gruba ayrılabilir.
a) Meslek, mevzuat
veya düzenlemeler ile oluşturulabilecek önlemler.
b) İş çevresinden
sağlanacak önlemler.
(2) Meslek mevzuatı
veya düzenlemeleri ile oluşturulan önlemler, temel etik
ilkelerine ilişkin bu düzenlemenin Birinci Kısım-Birinci Bölüm 4
üncü maddesinde açıklanmıştır.
MADDE 28 –
(1) İş çevresinden sağlanabilecek
önlemler farklı koşul veya durumlara göre çeşitlilik gösterir.
Bu tür önlemler firmaya veya sözleşmeye bağlı olarak
oluşturulabilir. Meslek mensubu belirli bir tehditle nasıl başa
çıkacağına karar vermelidir. Bu kararın verilmesinde meslek
mensubu ortaya çıkabilecek tehdit hakkında gerekli tüm bilgilere
sahip olan üçüncü kişi ya da grupların, verilen kararları nasıl
değerlendireceğini de dikkate almalıdır. Bu değerlendirme;
tehdidin önem derecesi, sözleşmenin niteliği ve firmanın yapısı
gibi faktörlerden etkilenecektir.
MADDE 29 –
İş çevresinde firma çapında
alınabilecek önlemler şunlar olabilir:
a) Firmanın temel
etik ilkelere uyumun önemini vurgulamak.
b) Güvence sağlama
sözleşmesi ekibinin kamu çıkarına uygun hareket edeceği yönünde
bir beklentinin oluşmasını sağlamak.
c) Sözleşmelerde
kalite kontrolü uygulanması ve izlenmesini sağlayacak politika
ve süreçler.
ç) Tehditlerin
belirlenmesi, bu tehditlerin önem derecesinin değerlendirilmesi,
önemsiz olanlar dışındaki tehditleri ortadan kaldıracak veya
kabul edilebilir düzeye indirecek önlemlerin belirlenmesi ve
uygulanmasına ilişkin belgeye dayalı politikalar.
d) Güvence sağlama
sözleşmelerini kullanan firmalar için bağımsızlığa yönelik
tehditlerin ve bu tehditlerin önem derecesinin belirlenmesi,
tehditleri (önemsiz olanlar dışındaki) yok edecek veya kabul
edilebilir düzeye indirecek önlemlerin değerlendirilmesi ve
uygulanmasına yönelik belgeye dayalı bağımsızlık politikaları.
e) Temel etik
ilkelere uyum gerektiren belgeye dayalı iç politika ve süreçler.
f) Firma veya
sözleşme ekibi üyeleri ve müşteriler arasındaki çıkar
ilişkilerinin belirlenmesini sağlayacak politika ve süreçler.
g) Tek bir müşteriden
elde edilen gelirin izlenmesi ve gerektiğinde bu gelire olan
bağımlılığın yönetilmesini sağlayacak politika ve süreçler.
ğ) Sözleşme ekibinin
üyesi olmayan kişilerin sözleşmenin sonucunu uygunsuz bir
biçimde etkilemesini engelleyecek politika ve süreçler üretmek.
h) Tüm ortaklar ve
meslekî kadroya firmanın uyguladığı politika ve süreçlerle ile
ilgili düzenli bilgi sağlamak ve eğitim vermek.
ı) Firmanın kalite
güvence sisteminin yeterliliğinin denetlenmesinden sorumlu
olacak üst yönetimden bir kişiyi görevlendirilmek.
i) Politika ve
süreçlere uyumun sağlanabilmesi için gerekli disiplin
mekanizmasını kurmak.
j) Firma personelinin
temel etik ilkelere uyum hakkında kendilerini ilgilendiren
herhangi bir konuyla ilgili olarak üst yönetimle iletişim
kurmalarını teşvik edici ve yetki verici yayımlanmış politika ve
süreçler yaratmak.
k) Güvence sağlama
sözleşmesi müşterisine aynı zamanda güvence sağlamaya yönelik
olmayan başka bir hizmet sunulmasında farklı ortakların ve
sözleşme ekiplerinin ve ayrı raporlama zincirlerinin
kullanılmasını sağlamak.
l) Güvence sağlama
sözleşmesi müşterisine hizmet veren ortakları ve meslekî kadroyu
bağımsız olmalarının zorunlu olduğu konusunda bilgilendirmek ve
yönlendirmek.
MADDE 30 –
(1) İş çevresindeki sözleşmeye özgü
önlemler ise şunlar olabilir.
a) Başka bir meslek
mensubunun yapılan işi gözden geçirmesi veya gerekiyorsa
tavsiyelerde bulunmasını sağlamak.
b) Bağımsız bir
üçüncü gruba danışmak (örneğin, bağımsız yöneticilerden oluşan
bir komite, mesleği düzenleyici bir organ veya başka bir meslek
mensubu).
c) Etik konuların,
müşterinin yönteminden sorumlu kişilerle tartışmak.
ç) Müşteri yönetimine
sunulan hizmetlerin özellikleri ve talep edilen ücretle ilgili
açıklama yapmak.
d) Sözleşme konusu
hizmetin bir kısmının başka bir firma tarafından ifa edilmesi
veya yeniden yerine getirilmesini sağlamak.
e) Üst düzey güvence
sağlama sözleşmesi ekibini rotasyona tabi tutmak.
MADDE 31 –
(1) Sözleşmenin özelliğine bağlı
olarak, bağımsız çalışan meslek mensubu, müşterisinin aldığı
önlemlere de güvenebilir. Ancak, tehditlerin kabul edilebilir
düzeye indirilmesinde sadece bu tür önlemlere güvenilmesi mümkün
değildir.
MADDE 32 –
(1) Müşterinin sistem ve
süreçlerindeki önlemler şunlar olabilir:
a) Müşterinin yönetim
kararlarını alacak personelinin deneyimli ve işinin ehli,
kıdemli çalışanlar olması,
b) Müşterinin
firmanın hizmetleri ile ilgili olarak uygun gözetim ve iletişimi
sağlayacak kurumsal yönetişim yapısının mevcut olması.
İKİNCİ BÖLÜM
Meslekî Atamalar
Müşteri kabulü
MADDE 33 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
yeni bir müşteriyi kabul etmeden önce, bu tür bir iş kabulünün
temel etik ilkelere yönelik bir tehdit yaratmayacağından emin
olmalıdır. Müşteri ile ilgili (sahipleri, yönetimi ve
faaliyetleri) bazı kuşkulu noktalar dürüstlük veya meslekî
davranış ilkelerine yönelik tehdit oluşturabilir.
(2) Müşterinin
yasadışı faaliyetler içinde bulunması (para aklama gibi), dürüst
olmaması veya tartışmalı finansal raporlama uygulamaları temel
etik ilkeleri tehdit eden müşteri ile ilgili konulardır.
(3) Bu tür
tehditlerin önemi değerlendirilmeli ve önemsiz olanlar dışındaki
tehditleri ortadan kaldırmaya veya azaltmaya yönelik önlemler
alınmalıdır.
(4) Alınabilecek
uygun önlemler; müşterinin kendisi, sahipleri, yöneticileri ve
faaliyetleri ile ilgili bilginin ve anlayışın geliştirilmesi, iç
kontrolün veya kurumsal yönetimin geliştirilmesi yönünde müşteri
taahhüdü sağlanmalıdır.
(5) Tehditlerin kabul
edilebilir bir düzeye indirilememesi durumunda meslek mensubu
müşteriyi kabul etmekten kaçınmalıdır.
(6) Müşteri kabulü
ile ilgili kararlarda yenilenen sözleşmeler periyodik olarak
gözden geçirilmelidir.
Sözleşme kabulü
MADDE 34 –
(1) Bağımsız çalışan bir meslek
mensubu sadece bağımsız meslek mensuplarının yapabileceği
hizmetleri vermeyi kabul etmelidir. Meslek mensubu, belirli bir
müşteri sözleşmesini kabul etmeden önce, kabulün temel etik
ilkelere yönelik bir tehdit yaratıp yaratmayacağını dikkate
almalıdır. Örneğin; sözleşme ekibinin sözleşme şartlarını yerine
getirecek gerekli yeterliliğe sahip olmaması, meslekî yeterlilik
ve özen ilkesine yönelik kişisel çıkar tehdidi yaratacaktır.
(2) Meslek mensubunun
söz konusu tehditleri ortadan kaldırmak veya kabul edilebilir
bir düzeye indirmek için alabileceği önlemler şunlar olabilir:
a) Müşterinin yaptığı
işin özelliği, faaliyetlerinin karmaşıklığı, sözleşmenin özel
şartları, sunulacak hizmetin özelliği, amacı ve yapısı ile
ilgili yeterli bir bilgiye sahip olmak,
b) Kullanılacak
düzenleme veya raporlama usulleri ile ilgili deneyim sahibi
olmak,
c) Gerekli
yeterliliğe sahip personeli atamak,
ç) Gerekli olduğunda
uzman kullanmak,
d) Sözleşmeyi
gerçekçi bir zaman diliminde yerine getirmek,
e) Sözleşmeleri,
sadece yerine getirilebilirse kabul edilmesini sağlamaya yönelik
kalite güvence sistemi geliştirmek.
Meslekî
atamalardaki değişiklikler
MADDE 35 –
(1) Başka bir meslek mensubunun yerine
geçmesi istenen veya o anda başka bir meslek mensubu tarafından
yerine getirilen bir sözleşme için teklif vermeyi düşünen bir
meslek mensubu, sözleşmeyi kabul etmemesini gerektiren, temel
etik ilkelere yönelik tehditler gibi, nedenler olup olmadığını
belirlemelidir. Örneğin; bir meslek mensubunun, bir sözleşmeyi
kabul etmeden önce, konuyla ilgili tüm gerçekleri bilmemesi
meslekî yeterlilik ve özen ilkesini tehdit edebilir.
(2) Söz konusu
tehditlerin önemi değerlendirilmelidir. Bu amaçla mevcut meslek
mensubu ile doğrudan iletişim kurularak, önerilen değişim ile
ilgili tüm gerçeklerin ortaya konulması ve böylece meslek
mensubunun sözleşmenin kabul edilmesinin uygun olup olmayacağına
karar vermesi sağlanır.
(3) Mevcut meslek
mensubu gizlilik ilkesine uymakla yükümlüdür. Dolayısıyla mevcut
meslek mensubunun işi alması önerilen meslek mensubuyla
müşterisi konusunda yapabileceği görüşmenin kapsamı müşterisinin
izin vermesine ya da bu tür bir iletişime izin veren yasal ya da
etik gerekliliklere bağlı olacaktır (Bu gereklilikler Kısım 1
Bölüm 5’de yer almaktadır).
(4) Belirlenen
tehditlerden açıkça önemsiz olanlar dışındakiler için önlem
alınması gereklidir. Alınabilecek önlemler şunlar olabilir.
a) Mevcut meslek
mensubuyla müşterinin işleri hakkında tümüyle ve özgürce
konuşmak,
b) İş teklif edilen
meslek mensubunun karar vermeden önce, mevcut meslek
mensubundan, bilmesi gereken gerçeklerle ilgili bilgi istemek.
(5) Önlemlerin
uygulanmasına rağmen, mevcut tehditler ortadan kaldırılamıyor
veya kabul edilebilir bir düzeye indirilemiyorsa, meslek
mensubu, mevcut verilerden tatmin olmadıkça, sözleşmenin
kabulünden kaçınmalıdır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çıkar Çatışmaları
MADDE 36 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
çıkar çatışmasına neden olabilecek durumları belirlemeye
çalışmalıdır. Bu tür durumlar temel etik ilkelere uyulması
konusunda sakıncalara neden olabilir. Örneğin, bir meslek
mensubunun müşterisinin rakibiyle ortak bir yatırım veya bir
anlaşma yapması tarafsızlık ilkesini tehdit edebilir. Aynı
zamanda, meslek mensubunun çıkar çatışması içinde olan
müşterilere hizmet sunması tarafsızlık veya gizlilik ilkesine
yönelik tehdit yaratabilir.
(2) Bağımsız çalışan
meslek mensubu her türlü tehdidin önemini değerlendirmelidir.
Değerlendirme; meslek mensubunun bir müşteriyi kabul etmeden
önce, potansiyel müşterisiyle arasında herhangi bir tehdit
yaratabilecek çıkar ilişkisinin olup olmadığının tespit
edilmesine dayanır. Önemsiz olanlar dışındaki tehditleri yok
etmek veya kabul edilebilir düzeye indirmek için gerekli
önlemler alınmalıdır.
MADDE 37 –
(1) Çatışmaya neden olan koşullara
bağlı olarak, meslek mensubu tarafından alınması gereken
önlemler şunlardır:
a) Firmanın çıkar
çatışması yaratabilecek faaliyetleri ile ilgili olarak müşteriye
bilgi verilmesi ve onayının alınması,
b) Meslek mensubunun
çıkar çatışması içinde olan iki ya da daha fazla müşteri için
hizmet vermesi durumunda, durum hakkında ilgili tüm taraflara
bilgi verilmesi ve onaylarının alınması,
c) Bağımsız çalışan
meslek mensubunun hiçbir müşteriye özel hizmet sunmadığı
konusunda müşteriye bilgi verilmesi ve onayının alınması,
ç) Farklı sözleşme
ekiplerinin kullanılması,
d) Bilgiye ulaşımı
engelleyen süreçler oluşturulması,
e) Güvenlik ve
gizlilikle ilgili konularda sözleşme ekipleri için rehberler
hazırlanması,
f) Firma ortakları ve
çalışanları tarafından imzalanan gizlilik anlaşmaları yapılması.
MADDE 38 –
(1) Bir çıkar
çatışması tarafsızlık, gizlilik ve meslekî davranış da dâhil
olmak üzere temel ilkelerden bir veya birkaçını tehdit ediyorsa
ve bu tehditler sayılan önlemlerin uygulanmasıyla yok edilemiyor
veya kabul edilebilir bir düzeye indirilemiyorsa, meslek mensubu
belirli bir sözleşmenin kabul edilmesinin uygun olmayacağı veya
çatışma yaratan sözleşmelerden vazgeçilmesi gerektiği sonucunu
çıkarmalıdır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İkincil Görüşler
MADDE 39 –
(1) Bağımsız çalışan meslek
mensubundan müşterisi olmayan bir işletme adına, muhasebe,
denetim, raporlama veya diğer standartların uygulanması
konusunda ikincil görüş sağlaması istendiği durumlar, temel etik
ilkelere uyumla ilgili tehditlere neden olabilir. Örneğin,
meslek mensubunun ikincil görüşü mevcut meslek mensubuna sunulan
aynı veri setine dayanmaz ise veya yetersiz kanıta dayanırsa,
meslekî yeterlilik ve özen ilkesine yönelik tehdit
oluşturabilir.
(2) Bu türde bir
görüş istenen meslek mensubu, tehdidin önemini değerlendirmeli,
bunu ortadan kaldıracak veya kabul edilebilir düzeye indirecek
önlemleri almalıdır. Bu tür önlemler, müşteriden izin alınarak
mevcut meslek mensubu ile görüşülmesi, herhangi bir görüşle
ilgili sınırlamaların müşteri ile görüşülmesi ve mevcut meslek
mensubuna bu görüşün bir kopyasının sunulması şeklinde
gerçekleştirilebilir.
(3) İkincil görüş
isteyen müşteri mevcut meslek mensubu ile iletişim kurmasına
izin vermiyorsa, bağımsız çalışan meslek mensubunun tüm
koşulları dikkate alarak görüş bildirmenin uygun olup
olmayacağına karar vermesi gereklidir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Ücretler ve Diğer Gelirler
MADDE 40 –
(1) Meslek mensubu, sunduğu hizmete
göre uygun gördüğü bir ücreti talep edebilir. Bir meslek
mensubunun diğerine göre daha düşük ücret talep etmesi kendi
içinde etik olmayan bir davranış değildir. Bununla birlikte,
talep edilen ücret düzeyi nedeniyle temel etik ilkelere uymaya
yönelik tehditler ortaya çıkabilir. Örneğin, belirli bir
hizmetin yerine getirilmesi için talep edilen ücret düzeyinin
çok düşük olması meslek mensubunun hizmeti uygun teknik ve
meslekî standartlara göre yerine getirmesini güçleştirecekse,
meslekî yeterlilik ve özen ilkesine yönelik kişisel çıkar
tehditleri ortaya çıkabilir. Bu nedenle; meslek mensupları
sundukları hizmetler için uygun ücret düzeyini belirlemede
serbest olmakla birlikte bu ücret, Birlik tarafından belirlenmiş
ve ilan edilmiş asgari ücret düzeyinin altında olamaz.
MADDE 41 –
(1) Bu tür tehditlerin önemi, talep
edilen ücretin düzeyine ve karşılığında sunulan hizmet gibi
faktörlere bağlı olacaktır. Bu tür tehditler için alınabilecek
önlemler şunlar olabilir:
a) Müşterinin
sunulacak hizmetlerin kapsamı karşılığında talep edilen ücretin
hangi temele göre belirlendiği hususunda bilgilendirilmesi,
b) Görev için uygun
süre ve kalifiye personel tahsis edilmesi.
MADDE 42 –
(1) Güvence sağlamaya yönelik
sözleşmelerin bazı türlerinde şarta bağlı ücret geniş ölçüde
kullanılmaktadır. Ancak, bu tür ücretler temel etik ilkelere
yönelik tehditlere, örneğin tarafsızlık ilkesine yönelik kişisel
çıkar tehdidine neden olabilir. Bu tür tehditlerin önem derecesi
sözleşmenin özelliğine, olası ücret aralığına ve hizmetin
sonucunun bağımsız bir üçüncü grup tarafından incelenip
incelenmeyeceğine bağlı olacaktır.
(2) Bu tür tehditler
değerlendirilmeli ve önemli kabul edilenler için önlemler
alınmalıdır. Alınabilecek önlemlerden bazıları şöyle
sıralanabilir:
a) Müşteriyle ücret
esaslarını gösteren ön anlaşma yapılması,
b) Bağımsız çalışan
meslek mensubunun sunduğu işin ve ücretlendirme esaslarının
hedeflenen kullanıcılara açıklanması,
c) Kalite kontrol
politika ve süreçleri,
ç) Meslek mensubunun
sunduğu hizmetin, tarafsız üçüncü bir grup tarafından
incelenmesi.
MADDE 43 –
(1) Belirli durumlarda meslek mensubu
bir müşteri ile ilgili olarak müşteri gönderme bedeli veya
komisyon alabilir. Örneğin, meslek mensubunun belirli bir
hizmeti sağlayamaması ve müşterisini başka bir meslek mensubuna
göndermesi sonucu ücret alması veya bir malın ya da hizmetin bir
müşteriye satılması ile ilgili olarak (örneğin yazılım paketi)
üçüncü bir gruptan komisyon alması bu durumlara örnek olarak
verilebilir.
(2) Bu tür ücret veya
komisyonların kabul edilmesi tarafsızlık ve meslekî yeterlilik
ve özen ilkelerine yönelik kişisel çıkar tehditleri
yaratabilecektir ve meslek mensubunun bu tür ücretleri ya da
komisyonları alması veya ödemesi uygun değildir.
ALTINCI BÖLÜM
Meslekî Hizmetlerin
Pazarlanması
MADDE 44 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
reklam yapma veya diğer pazarlama
yöntemleri ile yeni iş veya müşteri aradığında, temel etik
ilkelere uyum konusunda potansiyel tehditler ortaya çıkabilir.
Örneğin, meslek mensubunun başarılarını veya sunduğu hizmetlerin
pazarlaması, meslekî davranış ilkesinin prensipleriyle ters
düşecek biçimde yapılırsa, bu ilkeye yönelik kişisel çıkar
tehditleri ortaya çıkabilir.
MADDE 45 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu
meslekî hizmetlerin pazarlamasında mesleğin itibarını
zedelememelidir. Bağımsız çalışan meslek mensubu doğru ve dürüst
olmalı ve
a) Sunduğu hizmetler,
sahip olduğu özellikler ve iş tecrübesiyle ilgili abartılı
iddialarda bulunmamalı veya
b) Diğer meslek
mensuplarının hizmetleri ile ilgili asılsız karşılaştırmalar ve
küçültücü atıflar yapmamalıdır.
(2) Bağımsız meslek
mensupları, meslekî hizmetlerinin tanıtımı konusunda Haksız
Rekabet ve Reklam Yasağı Hakkında
Yönetmelik hükümlerine uyar.
YEDİNCİ BÖLÜM
Hediyeler ve Ağırlama
MADDE 46 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubuna
veya bir yakın aile üyesine bir müşteri tarafından hediye teklif
edilebilir. Bu tür bir hediye temel etik ilkelerine yönelik
tehditlere yol açabilir. Örneğin, müşteriden bir hediye kabul
edilmesi objektiflik ilkesine yönelik kişisel çıkar tehdidi
oluştururken, bu tür tekliflerin kamu tarafından bilinmesi
durumunda tarafsızlık ilkesine yönelik yıldırma tehdidi
oluşacaktır.
(2) Bu tür
tehditlerin önem düzeyi hediye teklifinin özelliğine, değerine
ve teklifin arkasındaki amaca bağlı olacaktır.
Yapılan hediye teklifi bu teklifi bilen ve
gerekli tüm bilgilere sahip üçüncü bir grup tarafından önemsiz
olarak kabul ediliyorsa, bu durumda meslek mensubu teklifin
bilgi edinme veya karar alıcıyı etkileme gibi bir niyetle
yapılmadığı, iş hayatına özgü normal bir hareket olduğu ve temel
etik ilkelerine yönelik bir tehdit oluşturmadığı sonucuna
varılabilir.
(3) Oluşan
tehditlerin önemli olarak görüldüğü durumlarda bu tehditleri
ortadan kaldırmak veya kabul edilebilir bir düzeye indirmek için
gerekli önlemler alınmalı ve uygulanmalıdır. Alınan önlemlere
rağmen tehdit yok edilemiyor veya kabul edilebilir bir düzeye
indirilemiyorsa, meslek mensubu bu tür bir hediye teklifini
kabul etmemelidir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Müşteri Varlıklarının
Muhafazası
MADDE 47 –
(1) Yasal olarak izin verilmediği
sürece bağımsız çalışan meslek mensubu, müşterisine ait para
veya diğer varlıkları, emanet olarak alamaz.
(2) Müşteri
varlıklarının muhafazası, temel etik ilkelere yönelik tehditler
yaratır. Örneğin, meslekî davranış ve objektiflik ilkelerine
yönelik kişisel çıkar tehdidi oluşturur.
(3) Bağımsız çalışan
meslek mensupları, müşterilerine ait para ve diğer varlıkların
emanet olarak alınmasını yasaklayan
26/10/1996 tarih ve 22535 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Mecburi Meslek Kararına uymak zorundadır.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Tüm Hizmetlerde Tarafsızlık
MADDE 48 –
(1) Bağımsız çalışan meslek mensubu,
herhangi bir hizmet sunarken, müşteri, yönetici veya çalışanları
ile olan ilişkilerinin tarafsızlık temel ilkesine yönelik tehdit
oluşturmamasına dikkat etmelidir. Örneğin; ailevi veya kişisel
bir ilişki ya da yakın bir iş ilişkisi tarafsızlık ilkesine
yönelik yakınlık tehdidi oluşturabilir.
MADDE 49 –
(1) Güvence sağlamaya yönelik bir
hizmet sunan meslek mensubu güvence sağlama sözleşmesi
müşterisinden bağımsız olmalıdır. Meslek mensubunun fikren ve
görünüş itibarıyla bağımsız olması; yanlılık, çıkar çatışması
yaşamadan veya başkalarının uygunsuz etkilerine maruz kalmadan
görüş açıklayabilmesine olanak sağlar. Kısım 10, bağımsız
çalışan meslek mensubunun güvence sağlama sözleşmesi hizmeti
sunarken ihtiyaç duyacağı bağımsızlık gereksinimlerine yönelik
özel bir rehber sunmaktadır.
MADDE 50 –
(1) Meslek mensubunun sunduğu herhangi
bir hizmette tarafsızlığa yönelik tehditlerin varlığı,
sözleşmenin belirli şartlarına ve yapılan işin özelliğine bağlı
olacaktır.
(2) Bağımsız çalışan
meslek mensubu belirlenen tehditleri değerlendirmeli ve önemsiz
olanlar dışındaki tehditleri yok edecek veya kabul edilebilir
bir düzeye indirecek önlemler almalıdır. Bu önlemlerden bazıları
aşağıda sunulmuştur:
a) Sözleşme ekibinden
çekilme,
b) Gözetim süreçleri,
c) Tehdide neden olan
finansal veya iş ilişkisinin ortadan kaldırılması,
ç) Konunun, firma
içindeki daha üst yönetim düzeylerinde tartışılması,
d) Konunun,
müşterinin yönetiminden sorumlu kişilerle tartışılması.
ONUNCU BÖLÜM
Güvence Sağlama Amaçlı
Sözleşmeler, Bağımsızlık ve Sözleşme Dönemi
MADDE 51 –
(1) Güvence sağlama amaçlı sözleşmeler
kamu çıkarını ilgilendirdiği için güvence sağlama sözleşmesini
yürüten ekibin, firmaların kararlarından ve güvence sağlama
müşterisinden (sorumlu taraf) bağımsız olmaları, bu Yönetmeliğin
temel gerekliliklerinden bir tanesidir.
(2) Güvence sağlama
amaçlı sözleşmeler, hedef kullanıcıların sözleşmenin esas
konusunun belli bir kritere göre
değerlendirilmesi yoluyla ulaşılan sonuca duydukları güvenin
arttırılması amacıyla tasarlanır.
(3) Güvence sağlama
sözleşmeleri, Türkiye Denetim Standartları Kurulu tarafından
yayımlanan standartlara göre, yoksa Uluslararası Güvence ve
Denetim Standartları Kurulu tarafından yayınlanan Güvence
Sağlama Amaçlı Sözleşmeler Uluslararası Çerçevesine göre
düzenlenecektir. Bu çerçeve güvence sağlama amaçlı sözleşmelerin
amaç ve unsurlarını açıklamaktadır.
MADDE 52 –
(1) Güvence sağlama sözleşmeleri
aşağıdaki bileşenlerden herhangi birisini içerebilir:
a) Malî ya da malî
olmayan hususları içeren birçok konuda yapılan raporlamalar,
b) Yüksek ya da orta
düzeyde güvence sağlaması öngörülen sözleşmeler,
c) Doğrudan raporlama
ve tasdik işleri,
ç) İç ve dış
raporlama sözleşmeleri,
d) Özel sektör ve
kamu sektöründeki sözleşmeler.
MADDE 53 –
(1) Bağımsızlık ilkesi; fikren
bağımsızlık ve görünümde bağımsızlık olarak ikiye ayrılır.
Fikren bağımsızlık, meslekî kararın dış etkilerden bağımsız
olarak verilmesi, meslek mensubunun dürüstlük, tarafsızlık ve
meslekî şüphecilik içinde davranmasıdır. Görünümde bağımsızlık
ise, gerekli tüm bilgilere sahip, uygulanan önlemleri bilen
üçüncü bir grup tarafından da firmanın ve sözleşme ekibinin
dürüstlük, tarafsızlık ve meslekî şüpheciliğinin onaylanmasını
ifade etmektedir.
MADDE 54 –
(1) Güvence sağlama sözleşmesi
ekipleri ve firmalar birinci kısımda açıklanan kavramsal çerçeve
yaklaşımını, bağımsızlıkla ilgili belirli durumlara
uygulamalıdır. Firma, güvence sağlama sözleşmesi ekibiyle,
güvence sağlama müşterisi arasındaki ilişkilerin belirlenmesinin
yanı sıra sözleşme ekibi ya da müşteriler dışındaki kişilerin de
bağımsızlığa tehdit oluşturup oluşturmadığını dikkate almalıdır.
MADDE 55 –
(1) Güvence sağlama sözleşmeleri
beyana dayalı ya da doğrudan raporlama biçiminde olabilir. Her
iki durumda da üç farklı grubun varlığı söz konusudur. Bağımsız
çalışan meslek mensubu, güvence sağlama sözleşmesi müşterisi
(sorumlu taraf) ve hedef kullanıcılar.
(2) Meslek mensubu
hedef kullanıcıya, sorumlu tarafın sorumluluğunda olan konuyla
ilgili güvence sağlar. Sorumlu taraf, sözleşmeye konusundan
sorumlu olan kişiler veya temsilciler olabilir. Örneğin yönetim;
malî tabloların hazırlanmasından ve iç kontrolün kurulmasından
sorumludur. Hedef kullanıcı ise; meslek mensubu tarafından
kendisine belirli bir kullanım ve amaç için rapor hazırlanan
kişi veya kişilerdir.
MADDE 56 –
(1) Bağımsızlığa yönelik tehditler ve
alınabilecek önlemler her bir güvence sağlama sözleşmesinin
özelliğine göre (finansal tablo denetimi sözleşmesi veya başka
bir çeşit güvence sağlama amaçlı sözleşme olması) değişir.
(2) Finansal tablo
denetimi sözleşmelerinde hem fikren hem de görünümde bağımsızlık
oldukça önemlidir. Bu tür sözleşmelerde, sözleşme ekibinin ve
firmanın finansal tabloları denetlenen müşteriden bağımsız
olması gerekmektedir. Bu tür bir bağımsızlık, sözleşme ekibinin
üyeleri ve müşteri işletmenin malî tablolar üzerinde doğrudan ve
önemli etki yapabilecek yönetici ve çalışanları arasındaki
belirli ilişkilere sınırlama getirilmesini gerektirir.
(3) Finansal tablo
denetimi dışındaki diğer beyana dayalı güvence sağlama
sözleşmelerinde sözleşme ekibi üyelerinin ve firmanın, güvence
sağlama müşterisinden bağımsız olması gerekmektedir. Bu tür bir
bağımsızlık, sözleşme ekibi üyeleri ile müşterinin sözleşme
konusu ile ilgili bilgisi üzerinde doğrudan etki yapabilecek
müşterinin yönetici ve çalışanları arasındaki belirli ilişkilere
sınırlama getirilmesini gerektirir.
MADDE 57 –
(1) Bu bölümün amacı;
a) Bağımsızlığa
yönelik tehditlerin tespiti,
b) Bu tehditlerden
önemsiz olanlarının belirlenmesi ve
c) Önemsiz olmayan
tehditler için uygun önlemlerin neler olduğunun saptanması ve
uygulanmasıdır.
(2) Bir tehdidin
kabul edilebilir bir düzeye indirilmesi için alınabilecek bir
önlemin olmadığı durumlarda tehdidi oluşturan faaliyetlere son
verilmesi ya da güven sağlama sözleşmesinin kabul edilmemesi
gerekmektedir.
MADDE 58 –
(1) Bağımsızlığa yönelik tehditlerin
ortadan kaldırılması veya kabul edilebilir düzeye indirilmesinde
kullanılacak önlemlerin belirlenmesinde meslek mensubunun
meslekî yargısı kullanılmaktadır. Bağımsızlığa yönelik
tehditlerin çok yoğun ve önemli olduğu bazı örneklerde
alınabilecek tek önlem tehdidi doğuran faaliyetin ortadan
kaldırılması veya sözleşmenin kabul edilmemesidir.
(2) Bağımsızlığa
yönelik tehditlerin mevcut olduğu durumlarda, firma güvence
sağlama amaçlı sözleşmeyi kabul etme kararı verirse, bu kararın
belgelenmesi gereklidir. Bu belgelemede saptanan tehdit ve
uygulanan önlemler tanımlanmalıdır.
(3) Bağımsızlığa
yönelik tehditlerin ve alınacak önlemlerin değerlendirilmesi,
kamu çıkarını dikkate almaktadır. Bazı işletmeler, faaliyetleri,
büyüklükleri ve şirket statüleri gereği çok sayıda hissedara
sahip olmaları nedeniyle kamu çıkarı için çok önemli
olabilirler. Bu tür işletmelere verilebilecek örnekler borsaya
kota işletmeler, kredi kuruluşları, sigorta işletmeleri ve
emeklilik fonları olabilir.
MADDE 59 –
(1) Sözleşme dönemi süresince, güvence
sağlama sözleşmesi ekibi ve firma, güvence sağlama sözleşmesi
müşterisinden bağımsız olmalıdır. Sözleşme dönemi, sözleşme
ekibinin güvence hizmetlerini yerine getirmeye başlamasıyla
başlar ve güvence raporunun yayınlanmasıyla son bulur.
MADDE 60 –
(1) Finansal tablo denetimi
sözleşmelerinde, sözleşme dönemine finansal tabloların kapsadığı
dönem de dâhil edilmektedir. Bir işletme, finansal tablolarının
kapsadığı dönem sırasında veya sonrasında finansal tablo
denetimi müşterisi olursa, firma aşağıdaki koşulların
mevcudiyeti halinde bağımsızlığa yönelik bir tehdit yaratıp
yaratmayacağını dikkate almalıdır:
a) Finansal
tabloların kapsadığı dönem sırasında veya sonrasında, ancak
finansal tablo denetimi sözleşmesinin kabulünden önce firma ile
denetim müşterisi arasındaki finansal ilişkiler veya iş
ilişkileri,
b) Denetim
müşterisine daha önceden sunulan hizmetler. Benzer biçimde,
finansal tablo denetim sözleşmesi olmayan güvence sağlama amaçlı
sözleşmelerde firma; müşteri ile olan önceki ilişki veya
hizmetlerinin, bağımsızlığa tehdit yaratıp yaratmayacağını
dikkate almalıdır.
MADDE 61 –
(1) Finansal tablo denetimi
müşterisine finansal tabloların kapsadığı süre esnasında veya
sonrasında ancak finansal tablo denetimi ile ilgili hizmetin
başlamasından önce güvence sağlama amaçlı olmayan bir hizmet
sunulmuş ise, bu hizmetin ifası denetim sözleşmesi süresince
yasaklanmalı ve bağımsızlığa yönelik tehditler göz önüne
alınmalıdır. Önemli olarak değerlendirilen tehditler için
alınabilecek önlemler şunlar olabilir:
a) Güvence sağlama
amaçlı olmayan hizmetlerin sağlanması ile ilgili bağımsızlık
konularının, müşterinin yönetişimden sorumlu gruplarla (denetim
komitesi gibi) tartışılması,
b) Güvence sağlama
amaçlı olmayan hizmetlerin sonuçları için müşterinin sorumluluk
onayının alınması,
c) Güvence sağlama
amaçlı olmayan hizmet sunumunda görev alan firma personelinin
finansal tablo denetimi hizmetinde görev almaması.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Bağımlı Çalışan Meslek
Mensuplarının Uyacakları Etik İlkeler
BİRİNCİ BÖLÜM
Giriş, Tehdit ve Önlemler
& | 
