Amme alacaklarının tahsili ve takibine ilişkin hükümler 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunla düzenlenmiş olup Pasaport Kanunu’nun 22. maddesinde düzenlenen yurt dışına çıkış yasağı uygulamaları da bu kanunda yer alan hükümler esas alınarak Maliye Bakanlığı’nca yayınlanan Tahsilat Genel Tebliğlerinde belirlenmektedir.

Kanunun, amme alacaklarının güvence altına alınmasına yönelik önlemlerin düzenlendiği ikinci bölümünün başlangıcında yer alan 9-11. maddelerinde teminat hükümleri yer almakta, “Teminat İsteme” başlıklı 9. madde ile de borçludan teminat istenmesinin esasları belirlenmektedir. Maddenin, 4369 sayılı Kanunla 01.01.1999’dan geçerli olmak üzere değiştirilen son şeklinde, değişiklikten önce kaçakçılık ve ağır kusur cezalarının kesilmesi halinde uygulanan teminat istemenin kapsamı genel bir uygulama haline getirilerek genişletilmiştir. Yapılan bu değişiklikle, vergi ziyaı cezasını gerektiren hallerin tamamı için teminat istenmesi zorunlu hale getirilmiştir. Teminat isteme bu şekilde genel ve kapsamlı hale getirilince Kanunun  teminat isteme-ihtiyati haciz-ihtiyati tahakkuk konusundaki maddelerinin birbirine bağlı olarak düzenlenmiş olması nedeniyle ihtiyati haciz ve ihtiyati tahakkuk uygulamaları da (zorunlu olarak) genel ve kapsamlı hale getirilmiş olmaktadır. Bu durum, 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27 ve28. maddelerine göre haciz ve ihtiyati haciz uygulamalarına karşı açılan davalarda ancak nihai yargı kararlarından sonra  yeni bir idari işlem yapılabilmesi nedeniyle, yargı süreci mükellef lehine sonuçlansa dahi uzun yıllar sürebilen yargı sürecinde pek çok mükellef için ağır, telafi edilemez ve uzun süreli mağduriyetlere yol açmaktadır.

Teminat isteme ve buna bağlı olarak ihtiyati haciz ve ihtiyati tahakkuk uygulamalarının, henüz kesinleşmemiş, tek taraflı idari işleme dayanan ve vergi kaçakçılığı suçunu gerektirmeyen tarhiyatlara bağlı amme alacakları için de uygulanması bu mağduriyetlerin önemli bir nedenini oluşturmaktadır. İhtiyati tahakkuk ve ihtiyati haciz uygulanması halinde buna bağlı olarak yurt dışına çıkış yasağı da uygulanıyor olması ihracatçılarımız için ilave ve çok daha ağır sonuçlara sebep olmaktadır.

Mevcut yasal durum ve idari düzenlemelerin yol açtığı haksız ve ağır uygulamanın kapsamının daraltılarak azaltılabilmesi için AATUHK’un teminat istemeyi düzenleyen 9. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…344 üncü maddesi uyarınca vergi ziyaı cezası kesilmesini gerektiren haller ile…..” ibaresinin madde metninden çıkarılması gerekmektedir. Bu değişikliğin yapılması halinde,

·      Teminat isteme, VUK’nun kaçakçılık suçları ve cezalarının belirlendiği 359 uncu maddesinde sayılan hallerden kaynaklanan bir amme alacağının salınması ve buna bağlı olarak vergi ziyaı cezası uygulanması durumunda söz konusu olacaktır.

·      İhtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk ve (belli tutarı aşan kesinleşmiş amme alacakları hariç) yurt dışına çıkış yasağı uygulamaları da teminat istemeye bağlı olarak vergi kaçakçılığına yol açan fiilleri işleyenlere uygulanacaktır.

Sonuç olarak, yukarıda önerdiğimiz yasal değişikliğin yapılması ile henüz kesinleşmemiş amme alacaklarının tahsilini güvence altına almaya dönük ihtiyati önlemler genel bir uygulama olmaktan çıkartılarak bu önlemleri gerektirecek kaçakçılık fiililerini işleyenlere uygulanmış olacaktır. Bu değişikliğin yapılması halinde bazı mükelleflerimizin ve şirketlerin yönetim kurullarında kanuni temsilci sıfatıyla yer almış kişilerin uzun yıllar süren ağır ve yersiz mağduriyetlerinin önlenmesi mümkün olacaktır.

Not : Çalışmamız sonucunda hazırladığımız bu öneri, Ege Bölgemizdeki bazı Birlik ve Odalarımız tarafından Sayın Maliye Bakanımız ve Gelir İdaresi Başkanlığı’na yasa değişikliği teklifi olarak gönderilecek şekilde ayrıca yazılı metin haline getirilmiştir.