|
Kooperatiflerin
Kurumlar Vergisinden Muaf Olma Koşulları
21 Haziran 2006
tarihinde yürürlüğe giren 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun
“Muafiyetler” başlıklı 4’ncü maddesinin “k” bendinde kooperatiflerin
kurumlar vergisinden muaf olabilmeleri için ana sözleşmelerinde;
-sermaye üzerinden
kazanç dağıtılmaması,
-yönetim kurulu
başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi,
-yedek akçelerin
ortaklara dağıtılmaması ve sadece ortaklarla iş görülmesi (Yapı
kooperatiflerinin kendilerine ait arsalarını kat karşılığı vererek
her bir hisse için bir iş yeri veya konut elde etmeleri ortak dışı
işlem sayılmaz.)
hususunda hükümler
bulunması ve bu hükümlere fiilen uyulması gerekmektedir.
Tüketim ve
taşımacılık kooperatiflerinin muafiyetten yararlanmaları mümkün
olmayıp herhalükarda kurumlar vergisi mükellefi olacaklardır.
Yapı
Kooperatiflerinin Durumu
Yapı
kooperatiflerinde mufiyet için yukarıdaki kayıt ve şartlara ek
olarak;
-bazı kişilere
kooperatifin kuruluşundan inşaatın bitim tarihine kadar yönetim ve
denetim kurullarında yer verilmemesi
-yapı ruhsatı ile
arsa tapusunun kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olması
aranmaktadır.
Kooperatiflerin
yönetim ve denetim kurullarında yer verilmeyecek kişiler şunlardır:
-söz konusu inşaat
işlerini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi
temsilcileri (yani taşeron ve müteahhitler)
-veya bunlarla
ilişkili olduğu kabul edilen kişiler (ilişkili olma kavramı
Kurumlar Vergisi Kanununun 13’ncü maddesinde sayılmış olup üstsoy,
altsoy, yansoy ve 3’ncü dereceye kadar sıhri hısımları dahi
kapsayacak derecede geniştir)
-veya yukarıda
sayılanlarla (yani müteahhit ve taşeronlar ile) işçi ve işveren
ilişkisi içinde bulunanlar.
5422 sayılı
Kurumlar Vergisi Kanununun uygulamasında sürekli ihtilaf konusu
olan, kooperatif arsasının kat karşılığı müteahhide verilip,
karşılığında konut ve işyeri edinilmesinin, ortak dışı işlem
sayılması maddedeki düzenleme ile son bulmaktadır. Madde
hükmündeki parantez içi hükme göre yapı kooperatiflerinin,
kendilerine ait arsalarını kat karşılığı vererek, her bir hisse
için bir işyeri veya konut elde etmeleri, ortak dışı işlem
sayılmamaktadır.
Yapı
kooperatiflerinde önceki Kanun hükmünde yer almayan ek şartlar için
madde gerekçesinde şöyle denilmiştir: “……..günümüzde yapı
kooperatifi adı altında faaliyet gösteren ancak, gerçekte "Yap-Sat
İnşaat" faaliyetinde bulunarak haksız rekabete ve vergi kaybına yol
açan ve kooperatifçilikten beklenen sosyal amaçlarla örtüşmeyecek
şekilde faaliyet gösteren oluşumların da vergilendirilmesi
amaçlanmıştır. Kişilerin karşılıklı dayanışma ve yardımlaşma
amacıyla bir araya gelerek konut ihtiyaçlarını karşılamak üzere
kurmuş oldukları yapı kooperatifleri ise muafiyetten yararlanmaya
devam edeceklerdir.”
5520 sayılı
Kurumlar Vergisi Kanunun geçici 1’nci maddesine göre 2006 yılının
sonuna kadar bu şartları sağlayamayan yapı kooperatiflerinin
muafiyeti 1.1.2006 tarihi itibarıyla sona ermiş sayılacaktır.
Kooperatiflerin
Muafiyet Koşulları Arasında Üst Birliğe Girme Koşulu Var mıdır?
1163 sayılı
Kooperatifler Kanunu'nun 93. maddesinin 4. fıkrasında;
kooperatiflerin, kooperatif birliklerinin ve kooperatif merkez
birliklerinin faaliyete geçen üst kuruluşlara girmedikleri takdirde,
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 7. maddesinin 16 numaralı bendinde
yazılı kurumlar vergisi muaflığından yararlanamayacakları
belirtilmiştir.
5422 sayılı
Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 7/16 maddesinde “…faaliyete geçen üst
kuruluşlara girmeyen kooperatifler muafiyetten yararlanamaz” hükmü
yer almakta idi. Ancak 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 4.
maddesinin “k” bendinde muafiyet için üst birliğe üye olunması
koşulu bulunmamaktadır.
Bu konuda değişik
görüşler olsa da, 5520 sayılı Yeni Kurumlar Vergisi Kanunu’nda
kooperatiflerin üst birliğe üye olma şartı yer almadığından, bu
koşulun muafiyet için gerekli koşullardan olmadığı görüşündeyiz.
Ancak,
Kooperatifler Kanunu’nun 93. maddesinde yer alan bazı muafiyet ve
istisnalardan yararlanabilmek için üst kuruluşa üye olma zorunluluğu
hala aranılmaktadır.
|
