Gelir Vergisi Kanunu’nun Mükerrer 80/6 ’inci maddesi
gayrimenkullerde değer artış kazancını ‘İktisap şekli ne olursa
(ivazsız olarak iktisap edilenler hariç) 70’ inci maddenin (1),
(2), (4), (7), numaralı bentlerinde yazılı mal (gerçek usulde
vergiye tabi çiftçilerin zirai istihsalde kullandıkları
gayrimenkuller dahil) ve hakların iktisap tarihinden başlayarak
dört yıl içinde elden çıkarılmasından doğan kazançlar
(kooperatiflerin ortaklarına bu sıfatları dolayısıyla tahsis
ettikleri gayrimenkulleri tahsis tarihinde ortak tarafından
satın alınmış sayılır) ‘ olarak belirlemiştir.
5615 sayılı Kanunun 5 inci maddesiyle anılan Kanunun mükerrer 80
inci maddesinin (6) numaralı bendinde yapılan değişiklikle,
anılan bentte sayılan mal ve hakların elden çıkarılmasında değer
artışı kazancı olarak değerlendirilecek süre, iktisap tarihinden
itibaren, 4 yıldan 5 yıla çıkarılmıştır.
Ancak, Gelir Vergisi Kanununa eklenen geçici 71 inci maddeyle,
01/01/2007 tarihinden önce iktisap edilmiş olan anılan mal ve
hakların elden çıkarılmasından doğan kazançların
vergilendirilmesinde dört yıllık süre esas alınacaktır.
Bu madde hükümlerince belirlenen mal ve haklar şunlardır:
-
Arazi, bina (Döşeli olarak kiraya verilenlerde döşeme için
alınan kira bedelleri dahildir.), maden suları, madenler,
taş ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve
kiremit harmanları, tuzlalar ve bunların mütemmim cüzileri
ve teferruatı;
-
Voli mahalleri ve dalyanlar
-
Gayrimenkul olarak tescil edilen haklar;
-
Gemi ve gemi payları (Motorlu olup olmadıklarına ve
tonilatolarına bakılmaz) ile bilumum motorlu tahmil ve
tahliye vasıtaları.
Bu maddede geçen ‘elden çıkarma’ deyimi, yukarıda yazılı mal ve
hakların satılması, bir ivaz karşılığında devir ve temliki,
trampa edilmesi, takası, kamulaştırılması, devletleştirilmesi,
ticaret şirketlerine sermaye olarak konulmasını ifade
etmektedir.
Yukarıda belirtilen gayrimenkullerin elden çıkarılmasından doğan
kazançların değer artış kazancı olarak tanımlanması için, bu
elden çıkarmanın bir bedel karşılığında yapılması, iktisap
tarihinden itibaren beş yıl içersinde elden çıkarılması, elden
çıkarılmasından doğan kazancın, elde edildiği yıl için
belirlenen istisna tutarını (2006 yılı için 6.000,00 YTL) aşması
gerekmektedir.
Ayrıca değer artış kazancının tespitinde safi kazanç tutarının
bulunması gerekmektedir. Safi kazanç tutarı, Gelir Vergisi
Kanunu’nun Mükerrer 81 ’inci maddesinde ‘Elden çıkarma
karşılığında alınan para ve ayınlarla sağlanan ve para ile
temsil edilebilen her türlü menfaatlerin tutarından, elden
çıkarılan mal ve hakların maliyet bedelleri ile elden çıkarma
dolayısıyla yapılan ve satıcının uhdesinde kalan giderlerin ve
ödenen vergi ve harçların indirilmesi suretiyle bulunur.’
denilmektedir ve aynı maddede ‘mal ve hakların elden
çıkarılmasında iktisap bedeli, elden çıkarılan mal ve hakların
elden çıkarıldığı ay hariç olmak üzere Devlet İstatistik
Enstitüsünce belirlenen TEFE artış (Üretici Fiyat Endeksi
dikkate Alınacak) oranında artırılarak tespit edilir
‘denilmektedir. Bu endekslemenin yapılabilmesi için artış
oranının %10 veya üzerinde olması şarttır.
Örnek: Bayan (x) Nisan/ 2003 ‘de 200.000,00 YTL’ye aldığı
gayrimenkulü Haziran/2006 tarihinde 300.000,00 YTL’ye satmıştır.
Bu satıştan dolayı Bay (x) elden çıkardığı gayrimenkulün maliyet
bedelini tespit ederken iktisap edildiği ay dahil, elden
çıkarıldığı ay hariç olmak üzere iktisap bedelini ‘Üfe’ artışı
oranında endekslemesi gerekmektedir. Mart/2003 ‘de Üfe:100,84
Mayıs/2006 da Üfe:131,30 ‘dur. Bu durumda gayrimenkulün
endekslenmiş değeri (200.000,00 X 131,30/100,84=) 260.412,54
YTL’dir.
İstisna öncesi değer artış kazancı ( 300.000,00 – 260.412,54=)
39.587,46 YTL’dir.
İstisna sonrası değer artış kazancı (39.587,46 – 6.000,00 =)
33.587,46 YTL’dir.
Vergilendirilmeyecek Değer Artış Kazançları ise aşağıdaki
gibidir:
-
Şahıs işletme sahibinin ölümü halinde kanuni mirasçılarca
devralınanı ve faaliyetine devam edilen işletme: (Mirasçılar
tarafından işletmeye dahil iktisadi kıymetlerin kayıtlı
değeri ile; bilanço esasına göre defter tutmakta ise
bilançonun aktif ve pasifi ile aynen devralınması)
-
Bilanço esasına göre kazancını tespit eden şahsi bir
işletmenin sermaye şirketine devrolunması
-
Kolektif ile adi komandit şirketlerin sermaye şirketine
dönüşmesi
-
Gayrimenkullerin iktisap tarihinden başlayarak beş yıl
geçtikten sonra elden çıkarılması halinde de elde edilen
kazancın tutarı ne olursa olsun değer artış kazancı
sayılmamaktadır.
________________
YARARLANILAN KAYNAKLAR
1-Beyanname Düzenleme Kılavuzu 2007, Maliye Hesap Uzmanları
Derneği Yayını
2-193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu
