Değeri Düşen Emtia ve Bu Emtianın Değerinin Belirlenmesi

             A. Değeri Düşen Emtianın Vergi Usul Kanunu Açısından Değerlendirilmesi

            Vergi Usul Kanunu’nun 278’inci maddesi değeri düşen malları ‘Yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerinin hesaplanması mutat olmayan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartalar ‘ olarak belirlemiştir. Bu emtianın emsal bedel ile değerleneceği yasal düzenleme ile açıklanmıştır.

            Bu madde hükümlerince emtianın değeri düşen mallar olarak emsal bedel ile değerlenebilmesi için emtianın yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden  veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi kıymetinde  önemli bir azalışın olması gerekmektedir. Bu haller dışında örneğin çalınma veya kaybolma suretiyle emtiada meydana gelen kayıplar için bu madde uygulanamamaktadır.

            B. Değeri Düşen Emtianın Değerinin Belirlenmesi İçin Yapılacak İşlemler:

          VUK’nun 278’inci maddesinde belirtilen nedenlerle iktisadi kıymetlerde meydana gelen kayıpların uygun süre içersinde, delilleri ortadan kalkmadan ilgili makamlara (yangında itfaiyeye, gıdanın bozulmasında sağlık müdürlüklerine gibi) bildirilerek olayın tespitinin yapılması gerekmektedir. Tespitler sonucunda emtiadaki kıymet kaybının belirlenmesi, emsal bedelin tespiti için takdir komisyonuna başvurulmalıdır. Takdir komisyonu dışında başka bir kurum ya da kuruluşa emsal bedel veya zarar tespiti yaptırılamaz. Emtianın tamamen değer kaybına uğramış olması sonucu değiştirmez. Bu durumda takdir komisyonu değerin tamamen kaybolduğunu, emsal bedelin sıfır olduğunu tespit eder.

           Vergi Usul Kanunu’nun 278. maddesi açısından işlemin takdir komisyonunca karara bağlanmış olması önemlidir. Ayrıca VUK’un 267.maddesi uyarınca yargı mercilerinin bilirkişiler vasıtısıyla biçtikleri değerler de takdir komisyonu kararları gibi emsal bedel olarak dikkate alınabilir.

           Değeri düşen mallarla ilgili değerleme ilke olarak hesap sonu itibariyle yapılır. Ancak emtianın tabi afetler yüzünden değer kaybettiği durumlarda hesap dönemi sonu beklenmeden takdir komisyonundan emsal bedel tespiti talep edilmelidir. Takdir Komisyonu kararının da engeç Kurumlar Vergisi beyannamesinin verilme süresi içinde alınmış olması gerekir.

            C. Değer Düşüklüğü Tespit Edilen Emtianın Muhasebe Kayıtlarının Yapılması:

          Kanunda emsal bedeli tespit ettirilen değeri düşen mallar için karşılık ayrılmasına ilişkin hüküm bulunmamaktadır. Uygulamalarda emsal bedeli tespit ettirilen mallar, emtia hesabından çıkarılarak 157-Diğer Stoklar hesabına alınmaktadır.  Takdir komisyonunun takdir ettiği emsal bedel ile maliyet bedeli arasındaki fark 158-Stok Değer Düşüklüğü karşılığı (-) hesabına alacak ve 654-Karşılık Giderleri hesabına borç olarak kaydedilmektedir.

          Örnek:  Tıbbi malzeme alım-satımı ile uğraşan Z işletmesinde maliyet bedeli 100.000,00 YTL olan ticari mallarda su basması nedeniyle arıza ortaya çıkmış olup, işletme Takdir Komisyonu’na bu ticari malların emsal bedellerinin tespiti için başvuruda bulunmuştur. Takdir Komisyonu’nun belirlediği değer 40.000,00 YTL olup, izleyen yılda 35.000,00 YTL bedel ile satılmıştır. (KDV ihmal edilmiştir.)

 Değeri düşen malın kaydı :

_______________     _/     _______________

157  DİĞER STOKLAR                                                  100.000
                    157.01 Değeri Düşük Mallar                         
                       

            153 TİCARİ MALLAR                                                      100.000                   

_______________     _/     _______________

Mal değer düşüklüğü karşılığının gider hesabına kaydı

_________________     _/     _______________
654  KARŞILIK GİDERLERİ                                              60.000

        654.01 Mal değer düşüklüğü                        

               158  STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI                 60.000

________________     _/     _______________

 Malların izleyen yıl satış kaydı

_________________     _/     _______________
100  KASA                                                                          35.000

158  STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI                              60.000                

620  SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ                              100.000

                600 YURTİÇİ SATIŞLAR                                                       35.000

                157  DİĞER STOKLAR                                                         100.000

                644 KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR                                   60.000

________________     _/     _______________

Bu kayıtlar ile değeri düşen mallardan olan zararın tamamı gider hesaplarına kaydedilmiştir. Bu işlemlerden sonra ilgili malın sigortalı olmasından dolayı sigortadan elde edilecek bir tazminat tutarı var ise, tazminat bedelinin tamamı gelir hesaplarına kaydedilir.

________________

YARARLANILAN KAYNAKLAR

1-Beyanname Düzenleme Kılavuzu 2006, Maliye Hesap Uzmanları Derneği Yayını

2-213 Sayılı Vergi Usul Kanunu