|
Yemek çek ve kuponları; “bir kısım isyerleri ile bu
isyerlerinde çalısan personelin yiyecek ihtiyaçlarının isyerine ait
tesisler dısında, nakit para yerine, üzerinde değeri yazılı bulunan
ve bu deger üzerinden hamiline para ödemeksizin, sisteme üye
isyerlerinde yemekten yararlanma olanagı veren ve yalnızca yemek
ve tüketime hazır gıda hizmeti satın alınabilen kupon ya da
çeklerdir” şeklinde tanımlanmakla beraber uygulamada üye iş
yerinin ürün çeşitliliğine paralel olarak gıda dışında, temizlik,
kozmetik, dayanıklı tüketim ürünleri vs. de kapsaması halinde bu
ürünlerin temini için de kullanılmaktadır.
Üye iş yerleri
ve kuruluşlar; yemek çeki sistemine dahil olan ve yemek çekleri
karşılığında yemek ve tüketime hazır gıda veren lokantalar,
restoranlar, büfeler vb. ile birlikte son dönemlerde yaygınlaşma
gösteren bakkal ve süper market türü kuruluşlardır.
Yemek çeki
sistemi; yemek çeki hizmeti veren firma tarafından üye kuruluşlar
aracılığıyla müşteri personeline yemek hizmetinin organizasyonudur.
Tanımda geçen müşteri; yemek çeki hizmeti veren firmalarla "hizmet
sözleşmesi" imzalayarak personelinin bu firmaların verdiği
hizmetlerden faydalanmasını sağlayan kurum ya da kuruluşu; kullanıcı
ise müşteri personeli olup, üye işyerlerinin hizmetinden
faydalanacak olan kişiyi ifade etmektedir.
Bu tanımlar
çerçevesinde yemek çeki sisteminin işleyişini özetleyecek olursak;
Yemek çeki hizmeti veren firmalar personeline yemek çeki vermek
isteyen müşteriler ile "hizmet satış sözleşmesi" imzalarlar.
Müşteri her ay verilmek üzere hazırlanmış standart yemek kuponu
sipariş formunu doldurarak o ay için ne kadar yemek çeki talep
ettiğini yemek çeki firmasına iletir.
Yemek çeki firması almış olduğu sipariş formuna göre, yemek
çeklerini belirli formatlar içerisinde basarak, müşterinin talebi
doğrultusunda kullanıcı sayısına göre ciltleyerek hazırlar.
Yemek çeki hizmeti veren firma tarafından hazırlanan yemek
çeklerinin kullanıcıları bu kuponların geçtiği tüm üye işyerlerinde
istedikleri miktarda, istedikleri zamanlarda (satın alınan yemek
çekleri sadece içinde bulunulan senede geçerlidir. Bu nedenle çekler
her senenin 31 Aralık tarihine kadar kullanılmalıdır.) tüketme
olanağına sahip olurlar.
Üye işyerleri hizmet verdikleri kullanıcılardan elde ettikleri yemek
çeklerini, bunlara çeklerin toplam bedeli tutarındaki faturayı
ekleyerek yemek çeki firmasının anlaşmalı olduğu banka şubesine
makbuz karşılığı teslim eder.
Üye işyerleri bankaya teslim ettigi yemek çeklerinin karsılıgında
yemek çeki firmasından yine banka aracılığıyla ortalama 15 günde bir
ödeme alırlar.
Bu çerçevede yemek çeki firmasının müşteri X A.Ş’ye teslim etmiş
olduğu yemek çekleri ile ilgili olarak kaydı;
YEMEK ÇEKİ FİRMASI SATIŞ KAYDI:
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
120 ALICILAR 1620 YTL
600 YURTİÇİ SATIŞLAR 1500 YTL
391 HESAPLANAN KDV (%8 )120 YTL
-----------------------------------------------/--------------------------------------------------
şeklinde olup X A.Ş ‘de personeline vermek üzere temin ettiği yemek
çeklerini kendi kayıtlarında aşağıdaki gibi takip edecektir.
MÜŞTERİ FİRMA (X A.Ş) HİZMET ALIŞ KAYDI:
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
770 GENEL YÖNETİM GİDERLER 1500 YTL
191 İNDİRİLECEK KDV(%8) 120YTL
320 SATICILAR 1620 YTL
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
Sırasıyla
müşteri firmanın yemek çeki firmasına yemek çeki bedelini ödeme
kaydı ve yemek çeki firmasının tahsilat kaydı da aşağıda görüldüğü
gibidir.
MÜŞTERİ FİRMA (X A.Ş) ÖDEME KAYDI:
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
320
SATICILAR(YEMEK ÇEKİ FİRMASI) 1620 YTL
102 BANKALAR
1620 YTL
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
YEMEK ÇEKİ FİRMASI TAHSİLAT KAYDI:
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
102 BANKALAR 1620 YTL
120 ALICILAR (X
A.Ş) 1620 YTL
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
Yemek çeklerinin
yaygın olarak kullanılması 1995 yılı Temmuz ayında Gelir Vergisi
Yasası’nın ücretlerde gelir vergisi istisnasını düzenleyen 23.
maddesinin 8. fıkrasının “Hizmet erbabına işyerinde bedava
yemek vermek suretiyle sağlanan menfaatler (Bu yemeklerin işveren
tarafından hazırlatılması şartıyla)” hükmünün 4108 sayılı
Yasa ile “Hizmet erbabına işverenlerce yemek verilmek
suretiyle sağlanan menfaatler (İşverenlerce, işyerinde veya
müştemilatında yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir
günlük yemek bedelinin 7,50 Yeni Türk Lirası’nı(aşmaması ve buna
ilişkin ödemenin yemek verme hizmetini sağlayan mükelleflere
yapılması şarttır. Ödemenin bu tutarı aşması halinde, aşan kısım ile
hizmet erbabına yemek bedeli olarak nakten yapılan ödemeler ve bu
amaçla sağlanan menfaatler ücret olarak vergilendirilir.)”
şeklinde değiştirilmesi ile işverenlerin işyerlerinde yemek
hazırlatarak çalışanlarına yemek vermek yerine yemek çekleri
kullanmak suretiyle çalışanlarına yemek yardımı yapmaları
yaygınlaşmıştır.
Gelir Vergisi
Kanunu'nun 23/8. maddesinde belirlenen bu istisna sınırı, 259 sayılı
Gelir Vergisi Genel Tebliği uyarınca 2007 yılında 8,80 YTL olan
istisna, yeniden değerleme oranı hesabına göre 2008 yılında 9 YTL’ye
çıkarılmıştır.
Yemek
çeklerinin bu kadar yaygınlaşması ile de sokaklardaki küçük lokanta
ve marketler de dahi çekler kullanılabilmektedir.
Bu çerçevede,
bakkal ya da market türü alışveriş yerlerinde yalnızca gıda
bulunmaması ve yemek çekleri ile söz konusu yerlerden gıda dışı
alışverişin de yapılabilmesi, vergi hukuku açısından sorun olarak
değerlendirilmektedir.
107 Seri No’lu KDV Genel Tebliğinde, organizatör firmaların;
Yemek
çeki,
Yemek kuponu ve
Yemek
kartı
vermek suretiyle ifa ettikleri hizmetlerde müşterilerden tahsil
edilen tutar içinde yer alan yemek bedelleri, indirimli orana tabi
işlem bedelinin aktarımı mahiyetinde olduğundan, % 8 oranında
vergilendirileceği açıkça belirtilmiştir.
Ancak, organizatör firmaların yaptıkları organizasyon hizmetleri
nedeniyle müşterilerden veya yemek hizmetini sunan işletmelerden
sağladıkları menfaatler ise genel vergi oranına tabi olacaktır.
Dolayısıyla yemek çeki firmasının müşterilerine kesmiş olduğu yemek
çeki bedeli için %8 oranı esas alınırken yemek çekleri ile
alışveriş yapılan üye işyerlerine kesmiş olduğu komisyon
faturalarında bu oran %18 dir. Bu doğrultuda üye işyeri ve yemek
çeki firmasının komisyon faturasına istinaden kayıtları aşağıdaki
gibidir.
MARKET
KOMİSYON FATURASI VE ÖDEME KAYDI:
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
653 KOMİSYON
GİDERLERİ 100 YTL
191 İNDİRİLECEK
KDV 18 YTL
102
BANKALAR 118 YTL
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
YEMEK ÇEKİ
FİRMASI KOMİSYON FATURASI VE TAHSİLAT KAYDI:
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
102
BANKALAR 118 YTL
643
KOMİSYON GELİRLERİ 100 YTL
391
HESAPLANAN KDV(%18) 18
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
Yine söz konusu Tebliğde organizatör firmaların, yemek hizmeti
vermeyip bu hizmete aracılık etmeleri nedeniyle bu işlerle ilgili
olarak KDV Kanununun (29/2) maddesi uyarınca iade talebinde
bulunmalarının mümkün olmadığı belirtilmiştir.
107 seri No’lu KDV Genel Tebliğine göre, yemek çeki, yemek kuponu
ve yemek kartlarının kullanıldığı yemek hizmetleri için yukarıdaki
açıklamalara göre işlem yapılacağı, ancak, bu çek, kupon ve
kartların yemek hizmeti dışında ve/veya yemek hizmeti sunmayan
işletmelerden temin edilecek mal ve hizmetlerde kullanılması halinde
ise işleme taraf olanlar için ilgili vergi Kanunları esas
alınarak gerekli işlemlerin yapılacağı da tebliğde açıkça
belirtilmiştir.
Üye firmalar
müşteriyi geri çevirmemek adına %18 lik mal satışlarını
gerçekleştirmekte fakat yemek şirketlerine % 8 lik mal satış
faturaları düzenlemektedirler. Fakat gerçekte yapılan satışın kaydı
aşağıdaki olmalıdır.
MARKET SATIŞ
KAYDI:
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
101 ALINAN
ÇEKLER 1620 YTL
600
YURTİÇİ SATIŞLAR 1380 YTL
391
HESAPLANAN KDV (%18) 240 YTL
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
YEMEK ÇEKİ
FİRMASI
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
740 SATILAN
HİZMET MALİYETİ 1380 YTL
610 SATIŞTAN
İADELER(-) 120 YTL
191 İNDİRİLECEK
KDV(%18) 270 YTL
103
VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) 1620 YTL
391
HESAPLANAN KDV 150 YTL
-------------------------------------------------/---------------------------------------------
Yukarıda yer alan
kayıtların ödeme kaydı ihmal edilmiştir.
Yemek çeki
firması %8 KDV ile müşteri işletmeye hizmet vermekte fakat gıda dışı
harcamanın yapıldığı bakkal ve marketlerden %18 KDV ye tabi mal
satışı yapılmakta arada oluşan %10’luk KDV farkı eksik beyan
edilmektedir. Yemek çeki karşılığında % 18 oranında KDV’ ye tabi mal
tesliminde bulunan mükelleflerin satış faturalarını bu şekilde
düzenlemeleri ve yemek çeki satan firmanın da kayıtlarını buna uygun
olarak düzeltmesi KDV kaybının oluşmamasını sağlayacaktır.
Diğer yandan
GVK’ nun 23. maddesinde yer alan istisna “ödemenin yemek verme
hizmetini sağlayan mükelleflere” yapılması şartıyla tanınmıştır. Bu
nedenle ödemenin yemek verme hizmeti vermeyenlere yapılması
durumunda istisnadan yararlanılmaması ve ödenen toplam tutarın net
ücret kabul edilerek vergilenmesi gerektiği yönünde yapılabilecek
eleştirilerinde göz ardı edilmemesi gerekir.
Bu yönüyle
yemek çeki sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler, market/bakkal
tarzı üye isyeri ağının fazla genişlemesini tercih etmemektedirler.
|
